Troepen moeten bewegen als een amoebe

Defensie bedacht een nieuwe strategie om de bewoners van Uruzgan te helpen. De Nederlandse militairen moeten de Talibaan „irriteren”.

Na de ‘inktvlek’-theorie lijkt Defensie over te zijn gestapt op een nieuwe strategie in de Afghaanse provincie Uruzgan. Dit keer echter met een heel wat minder ronkende naam: het amoebemodel.

Commandant van de gevechtseenheden Rob Querido zei gisteren in Trouw hoe de troepen volgens de leefwijze van het eencellige diertje gaan werken. Een amoebe verandert continue van vorm, en dat is precies hoe Querido denkt te gaan opereren. „Door beweeglijker op te treden, gaan we die groepen irriteren. Ik verwacht dat ze daarop gaan reageren en dat we meer gevechtscontacten zullen hebben. We willen laten zien dat de strijdgroepen niet de sterkste zijn”, zei hij.

Hiermee lijkt Defensie afscheid te hebben genomen van de ‘inktvlekstrategie’. Deze vanaf het begin van de missie gehanteerde strategie behelst een gestage groei van de invloedssfeer van de Afghaanse overheid met behulp van de NAVO-militairen. De positieve effecten, namelijk uitbreiding van overheidsgezag en het opzetten van hulpprojecten, zouden zich als een inktvlek over de provincie verspreiden.

Na negen maanden – zolang duurt de missie in Uruzgan inmiddels – kan worden geconcludeerd dat de inktvlekmethode te optimistisch is geweest.

Doordat de Talibaan nog steeds aanwezig zijn in grote delen van de provincie, komen opbouwwerkzaamheden niet, of maar mondjesmaat van de grond. De hoogste militair van Nederland, generaal Dick Berlijn, schetste vorige week dan ook een bescheiden beeld van de voortgang van de missie. De ‘inktvlek’ zal niet snel worden uitgebreid, zei hij. Een week eerder zei overste Gerard Koot, commandant van de opbouweenheden, al in deze krant dat de missie „trager verloopt dan verwacht”.

De commandant Querido wil nu dat Nederlandse militairen de Talibaan meer gaan hinderen. De vraag is hoe haalbaar dit zal zijn. Van de 1.400 Nederlandse militairen, zijn er slechts ongeveer 400 inzetbaar om actief buiten de poorten van de Nederlandse kampen op te treden tegen de Talibaan. Bovendien worden veel eenheden continue belast met het bemannen van vooruitgeschoven posten. De taak van Querido is om met de inzetbare infanterie-eenheden „onverwacht” op te treden tegen de Talibaan, in een provincie die ruwweg 70 procent van de oppervlakte beslaat van Nederland. Australische special forces, die niet onder Nederlands bevel vallen, en een onbekend aantal Nederlandse commando’s, worden ingezet tegen de Talibaan.

Als Nederland actiever zal vechten met de strijdgroepen, neemt ook de kans toe dat er meer slachtoffers zullen vallen aan Nederlandse zijde. Dit ligt nog altijd politiek gevoelig.

Dat bleek ook na de dood van de Nederlandse korporaal Cor Strik, die afgelopen vrijdag overleed na een explosie. Op een condoleanceregister op internet vroeg iemand zich openlijk af of het overlijden van Strik het wel waard was. Vermoedelijk zal zijn stoffelijk overschot vandaag aankomen op de luchtbasis in Eindhoven.

Voordat de missie begon heeft Defensie al gewaarschuwd voor eventueel te betreuren slachtoffers in de gevaarlijke provincie Uruzgan. Ook het thuisfront werd voorbereid. Militairen werden voor hun vertrek aangespoord met hun familieleden en geliefden te praten over hun wilsbeschikking, voor het geval dát. Er zijn zelfs handleidingen voor, met daarin vragenlijsten wat er bijvoorbeeld met de as van de omgekomen militair moet gebeuren.

Korporaal Strik diende niet in Uruzgan maar in Helmand, de provincie die ten westen ligt van Uruzgan. Strik behoorde tot de zogeheten tijgercompagnie, een eenheid die vanuit Kandahar wordt aangestuurd en niet valt onder het bevel over de missie in Uruzgan.

Het tv-programma Nova liet zien hoe de compagnie van Strik te werk is gegaan in de provincie Helmand. De militairen zijn daar om een gebied rond een belangrijke dam van Talibaan te zuiveren. Dit gaat soms met harde hand. Te zien was hoe Nederlandse militairen met geweld deuren intrapten van gammele Afghaanse huizen. Afghanen toonden zich doodsbang. Na vernietiging van hun eigendommen kregen burgers een geldbedrag ter compensatie.

Dergelijke beelden, de trage vorderingen van de ruwweg 600 miljoen euro kostende missie, en de dood van de korporaal komen Defensie niet goed uit, nu eind deze zomer moet worden beslist of de missie na augustus 2008 moet worden verlengd. Defensie zal hier draagvlak voor moeten zien te vinden in de samenleving. Juist dat draagvlak komt in toenemende mate onder druk te staan.