Psychopatisch bedrijf

Als een multinational een individu zou zijn, wat voor karakter heeft hij dan?

Volgens ‘The Corporation’ heeft hij een ziekelijke geest.

Multinationals zijn net psychopaten, beweert een FBI-adviseur in de Canadese documentaire The Corporation. Bedrijven als Monsanto, WorldCom en Enron voldoen exact aan het profiel van een psychopaat: ze hebben geen begrip voor andermans gevoel, voelen geen schuld, kunnen geen langdurige relaties aangaan en houden zich niet aan de sociale norm. Zijn diagnose: een pathologisch geval.

The Corporation is een uitputtend onderzoek naar de mores van de NV’s, ‘het heersende instituut op aarde’. De geïnterviewde experts maken wel meer vergelijkingen: bedrijven zijn net Frankenstein die zich tegen zijn schepper keert, of een hongerige walvis die de kleintjes opslokt. Sterker nog, NV’s zijn net haaien, beweert een geïnterviewde CEO, ze zijn gebouwd als moordmachine, maar zonder dat er kwaadaardigheid in het spel is. Het zit nu eenmaal in de aard van bedrijven om winst boven het algemeen nut te stellen.

Regisseurs Mark Achbar en Jennifer Abbott beginnen hun uitvoerige college met het feit dat NV’s volgens de grondwet worden beschouwd als individuen. Eind achttiende eeuw werd besloten dat een bedrijf volgens de wet een persoon is, met bijbehorende rechten. Tegenwoordig heeft een bedrijf ook een karakter, een blauwdruk met onveranderlijke genen die maar één ding willen: zich voortplanten om winst te maken. Er valt natuurlijk heel wat tegen die DNA-theorie in te brengen, want tegenover elke Agent Orange producerende Monsanto staat een tapijtenfabrikant die tot de groene weg bekeerd is, zo laat The Corporation ook zien.

Toch is kortzichtigheid de motor van onze maatschappij, waarin niet ver vooruit wordt gekeken omdat zich dan een gapend gat aan natuurlijke hulpbronnen openbaart. De geïnterviewde tapijthandelaar stelt zich onze maatschappij dan ook zo voor: we zitten met zijn allen in een vliegtuig en denken dat we heerlijk aan het vliegen zijn, maar in feite zweven we zonder motor rond zodat we onvermijdelijk zullen neerstorten. We hebben dat alleen niet in de gaten omdat de grond te ver weg is. Ons vliegtuig is niet gebouwd volgens de wetten van de aerodynamica. Het wordt tijd dat we een betere vliegtuigbouwer vinden en minder naïeve passagiers worden.

De lijst met beschuldigingen aan het adres van de NV’s is lang: sweatshops, ontslagen, giftig afval, groeihormonen en door commercials gehersenspoelde kinderen. Bewijzen zijn er ook genoeg. Op de dvd van The Corporation, met bewonderenswaardig veel extra’s, worden ze moeiteloos opgesomd. Altijd onthullend zijn de hardnekkige gevallen van hypocrisie. Zo beweert kledingfabrikant Kathie Lee Gifford dat een deel van de winst gaat naar kinderfondsen, terwijl het bedrijf 13-jarige naaisters uit Honduras in dienst heeft.

The Corporation heeft een activistische inslag, maar laat verschillende geluiden horen, linkse, rechtse, wetenschappelijke, zoals dat van de econoom Milton Freidman, van de tv-journalisten Jane Akre en Steve Wilson, historicus Howard Zinn, filmmaker Michael Moore, Naomi Klein (‘No Logo’), MIT-professor Noam Chomsky, bedrijfsspionnen, en vele CEO’s. Een methode volgens de boekjes.

Hoe anders is de aanpak van performers TV Sheriff & The Trailbuddies, die met het op dvd verkrijgbare Not 4 $ale een krankzinnige collage maakten van televisiebeelden en reclamespots.

Jarenlang verzamelden TV Sheriff & The Trailbuddies eindeloos veel fragmenten van commercials, spelshows, tv-evangelisten en nieuwsuitzendingen, die ze voor Not 4 $ale aan elkaar plakten. Net als in The Corporation doemt er een wereld op waarin alles door een hogere macht onder controle wordt gehouden. Het verschil is dat TV Sheriff niets uitlegt, maar de wereld gewoon in al zijn gekte laat zien.

DVD

The Corporation

Regie: Mark Achbar, Jennifer Abbott, Joel Bakan, 2003 (IDFA/De Filmfreak)

****- Film

***** Extra’s

Not 4 $ale

2007 (De Filmfreak)

***-- Collage

***-- Extra’s