Niet bang voor weerstand

De gisteren overleden David Halberstam schreef kritisch over de Vietnam-oorlog. Al zijn boeken lieten iets wezenlijks van Amerika zien.

Halberstam in zijn kantoor in New York, 1993. Foto AP ** FILE ** Author David Halberstam works at his office in New York City in this May 14, 1993 file photo. Pulitzer Prize-winning author and journalist Halberstam was killed in a car crash early Monday, April 23, 2007 a county coroner said. He was 73. (AP Photo/Mark Lennihan) Associated Press

De legendarische Amerikaanse journalist David Halberstam, die gisteravond op 73-jarige leeftijd bij een auto-ongeluk om het leven kwam, was niet bang om stukken te schrijven waarmee hij vijanden maakte. Toen hij begin jaren zestig als jonge correspondent van The New York Times verslag deed van de Vietnam-oorlog, haalde hij zich de woede van Amerikaanse militairen en politici op de hals. Zijn stukken lieten zien dat het rooskleurige beeld dat het Pentagon schetste van het verloop van de oorlog niet klopte.

Hij liet zich daarbij niet leiden door een politieke overtuiging – toen hij naar Vietnam vertrok geloofde hij nog in de oorlog – maar door wat hij ter plekke zag, hoorde en meemaakte. En hij nam niet klakkeloos aan wat de autoriteiten in Washington en ter plaatse, hem en zijn collega’s vertelden.

Halberstam is erom geprezen (hij kreeg in 1964, dertig jaar oud, de Pulitzerprijs), maar ook vervloekt. Dat Amerikaanse journalisten het waagden kritisch te schrijven over een Amerikaanse oorlog, werd door velen gezien als verraad.

Toen zijn hoogste baas, Arthur Ochs Sulzberger, uitgever van The New York Times, in 1963 in het Witte Huis werd uitgenodigd, kreeg deze van president Kennedy te horen dat hij zijn man in Vietnam maar eens moest overplaatsen. Toevallig was de krant net van plan om Halberstam een nieuwe baan aan te bieden, maar nu werd zijn contract juist verlengd.

De vijandigheid waarmee Washington reageerde op iedereen die de noodzaak en het succes van de oorlog in twijfel trok, doet inmiddels denken aan de situatie ten tijde van de invasie van Irak in 2003. Zelf zei Halberstam in oktober van dat jaar, in een vraaggesprek met het maandblad M van deze krant, over die overeenkomst tussen Irak en Vietnam: „Mijn patriottisme werd in twijfel getrokken. In Irak gelden dezelfde reflexen. Hé, zeg ik vaak tegen mezelf, waar heb ik dit eerder gezien? Net als eerder in Vietnam is deze regering erin geslaagd haar versie van de werkelijkheid op te dringen.”

In 1972 schreef Halberstam zijn bestseller The Best and the Brightest over de Vietnamoorlog en de manier waarop de briljante maar hoogmoedige politici in de Amerikaanse regering, vervuld van goede bedoelingen, in het rampzalige avontuur verstrikt raakten en hun land erin meesleepten.

Halberstam was inmiddels van een krantenjournalist een schrijver van journalistieke boeken geworden. Hij schreef behalve over buitenlandse politiek ook over uiteenlopende onderwerpen als de Amerikaanse media (The Powers that Be), de moeizame strijd van de Amerikaanse auto-industrie tegen de Japanse concurrentie (The Reckoning), de volgens hem ten onrechte vaak als saai afgeschilderde jaren vijftig in Amerika (The Fifties) en de zwarte burgerrechtenbeweging in het Amerikaanse zuiden (The Children).

In totaal schreef hij zo’n twintig, vaak lijvige boeken, waarvan veel op de bestsellerlijsten kwamen. Want op de een of andere manier lieten al zijn boeken iets wezenlijks zien van Amerika. En Amerikanen, en lezers elders in de wereld, herkenden en waardeerden dat. Na de aanslagen van 11 september 2001 schreef hij Firehouse, over dertien brandweermannen van een kazerne bij hem in de buurt, die naar het World Trade Center gingen en van wie er slechts één het overleefde.

Om zich te ontspannen, zo vertelde zijn vrouw gisteren aan een journalist, wisselde hij ieder boek met zo’n stevig onderwerp af met een boek over sport (dat hij niet minder grondig voorbereidde). Zo schreef hij over honkbal en de strijd tussen de New York Yankees en Boston Red Sox in The Summer of ‘49. En in Californië was hij dezer dagen bezig met onderzoek voor een boek over American football, de kampioenswedstrijd in 1958 tussen de New York Giants en de Baltimore Colts, volgens veel Amerikanen the greatest football game ever played. Gisteren zat hij in de auto bij een student journalistiek, op weg naar een interview met een oud-quarterback. De auto werd aangereden. Halberstam was op slag dood.