Minder salaris voor hetzelfde werk

Vrouwen verdienen minder goed dan mannen. Dit lijkt discriminatie, maar komt ook door willekeur en minder goed onderhandelen bij een sollicitatiegesprek. „Als je een huis koopt, betaal je toch ook niet de vraagprijs.”

Het ei van Columbus, Herman van den Boom (1950) © kunstenaar e/o Lex & Ria Daniëls, Amsterdam 027d, 24-10-2006, 10:00, 8C, 4192x2880 (881+2640), 100%, ar, 1/120 s, R46.1, G14.9, B8.5 Boom, Herman van den;Lex & Ria Daniëls

Wilma van Hoeflaken

Ieder jaar stappen tien tot vijftien vrouwen naar de Commissie Gelijke Behandeling (CGB) om te klagen over hun salaris. Ze zijn ervan overtuigd dat ze minder verdienen dan hun mannelijke collega’s en ze voelen zich gediscrimineerd. In ongeveer de helft van de gevallen is dat ook zo. „Discriminatie is lastig aan te tonen”, zegt CGB-woordvoerder Barbara Bos. „Als er een klacht binnenkomt, doet de CGB loononderzoek. Dat zijn heel grondige, gecompliceerde onderzoeken, want je kunt niet zomaar iedereen met iedereen vergelijken. De inhoud van de functie kan verschillen, of de opleiding of de werkervaring. En soms hebben een werknemer en een werkgever een heel ander beeld van dezelfde functie.” Toch is Bos ervan overtuigd dat discriminatie veel voorkomt. „Wat de CGB te zien krijgt, is het topje van de ijsberg. Want je gaat niet zo snel klagen over je werkgever, zeker niet als je nog langer bij dat bedrijf wilt blijven.”

Uit recent onderzoek van de Arbeidsinspectie blijkt dat vrouwen per uur 20 tot 28 procent minder verdienen dan mannen. Dat verschil wordt gecorrigeerd voor onder meer opleiding (jonge mannen en vrouwen hebben hetzelfde opleidingsniveau, maar bij oudere generaties is er verschil), leeftijd (de gemiddelde leeftijd van werkende vrouwen is lager dan van mannen, omdat veel oudere vrouwen niet werken) en ervaring (om die reden hebben mannen gemiddeld meer ervaring). Na die correctie blijft een salarisverschil van gemiddeld 7 procent over. In werkelijkheid is dat groter, zegt Bos. „De factoren waarmee gecorrigeerd wordt zijn arbitrair. Vrouwen werken in sectoren waar de lonen lager zijn. Daarvoor wordt ook gecorrigeerd, maar dat is juist een deel van het probleem.”

Betekent dit dat vrouwen kiezen voor sectoren met lage lonen? Of gaan de lonen in een sector omlaag als er veel vrouwen werken? „Het is ontzettend moeilijk daar een vinger achter te krijgen”, zegt Bos. „Maar blijkbaar waarderen we mannen en vrouwen verschillend.” Om erachter te komen hoe het precies zit met deze kip-ei-kwestie zou er loononderzoek gedaan moeten worden in een sector die ooit door mannen gedomineerd werd, maar waar nu veel vrouwen werken. „Op basis van data die we nu verzamelen kunnen we over een tijdje onderzoek doen naar de beloningen bij de rechterlijke macht of in de medische sector, want daar zie je steeds meer vrouwen”, zegt Paulien Osse, directeur van stichting Loonwijzer.nl/Wageindicator Foundation, een permanent internationaal beloningsonderzoek op internet dat opgezet is door de Universiteit van Amsterdam, Jobsite Monster en FNV.

Het salarisverschil van 7 procent bestaat al jaren en niets wijst erop dat het kleiner wordt. Dit verschil geldt als onverklaarbaar. Volgens sommige deskundigen, onder wie Barbara Bos, is het discriminatie. „Bij discriminatie denken mensen altijd aan opzet, maar werkgevers discrimineren meestal niet moedwillig. Steeds vaker vragen zij zelfs een oordeel van de CGB over hun beloningssystematiek. Het gaat om gedragspatronen waarvan mensen zich vaak niet bewust zijn.” In 2003 deed de Universiteit Utrecht in opdracht van Sociale Zaken en Werkgelegenheid beloningsonderzoek bij verschillende bedrijven en een gemeente. De onderzoekers concludeerden dat werknemers nogal willekeurig worden ingeschaald. Vaak bepaalt een leidinggevende of personeelsfunctionaris op gevoel het aanvangsalaris. De onderzoekers wezen op het gevaar van indirecte discriminatie.

Osse denkt dat onderhandelingstechnieken een minstens zo grote rol spelen. „Vrouwen onderhandelen niet. Dat vinden ze niet netjes. Ze denken: het staat in de cao, dus het klopt. Dat is een beetje naïef, want als je een huis koopt betaal je toch ook de vraagprijs niet?”

Ze raadt vrouwen die solliciteren aan zich goed voor te bereiden op het gesprek over de arbeidsvoorwaarden. „Bedenk wat je wilt verdienen, nu en over een paar jaar. Denk na over je wisselgeld. Misschien wil je wel in het weekend werken of zoiets. En vraag bedenktijd. Als zij met een bod komen, hoef jij niet meteen ‘ja’ te zeggen.” Volgens Osse werkt het ook goed om voor te stellen dat het hogere salaris niet ineens wordt uitgekeerd, maar gefaseerd. „Dat kun je van de vakbonden leren. Als je 2 procent meer wilt, kun je zeggen: doe maar een half procent in april en in juli weer een half procent enzovoorts. Of wees sportief en zeg: als ik mijn opleiding afgerond heb, krijg ik meer. Dan doe je zelf iets en daarna komt het bedrijf over de brug.”

Bos begrijpt ook wel dat mensen door te onderhandelen hun arbeidsvoorwaarden verbeteren, maar ze vindt dat niet de oplossing. „Als je met iedereen onderhandelt en je ziet maar waar je uitkomt, heb je een ondoorzichtig beloningssysteem. Dan is het al snel willekeur. Degene die het best onderhandelt, verdient dan het meest. Maar de beste onderhandelaar is niet per se de beste werknemer.” Ze kan zich niet voorstellen dat werkgevers hierop zitten te wachten. „Dan volg je je eigen beloningssysteem niet meer, dus kun je ook niet meer inzichtelijk maken waarom je de één zus beloont en de ander zo. Terwijl een werkgever wettelijk verplicht is de werknemers gelijk te belonen.”

Ze vertelt over drie leidinggevenden die vorig jaar tegelijkertijd in een groot ziekenhuislaboratorium werden aangenomen: twee vrouwen en een man. Omdat het ging om vacatures die lastig te vervullen waren, kregen de vrouwen naast hun salaris een arbeidsmarkttoeslag. De man niet, maar hij kwam in een hogere schaal. In eerste instantie is dat een loonverschil van niks, maar hij kan wel langer doorgroeien. Hoe dat kwam? Hij had beter onderhandeld. Maar de CGB stelde de vrouwen die de zaak aankaarten in het gelijk. Bos: „Mannen en vrouwen hebben recht op een gelijke beloning. Dit was geen gelijke beloning”.