Landrovers en roestige kranen

Waar in Amsterdam-Noord vroeger schepen werden gebouwd, vestigen zich nu kunstenaars en bedrijven.

Sinds vrijdag zijn er nieuwe woningen te koop.

Leen Puister (78) zit op het voordek van de oude mijnenveger Hare Majesteit Mahu. Ooit vocht hij in Indië en later in Korea. Nu knapt hij met een aantal andere oorlogsveteranen de mijnenveger op. Als het schip af is, willen ze publiek gaan rondvaren. Tochtjes over het IJ en door de Amsterdamse haven.

Vorig jaar werd het schip naar Rotterdam gesleept. Het moest figureren in de film Zwartboek. Vier seconden verscheen de mijnenveger uiteindelijk in beeld. Nu ligt het weer op de NDSM-werf in Amsterdam-Noord, de thuishaven sinds 2003.

In de afgelopen vier jaar heeft Puister het terrein van de voormalige Nederlands Dok en Scheepbouw Maatschappij (NDSM) zien veranderen. Toen hij kwam, waren er vooral kunstenaars en af en toe een duister figuur. Zij zaten in de oude loodsen, de scheepshellingen. Langzaam kwamen er steeds meer commerciële bedrijfjes. Toen kwamen er containerwoningen voor studenten en horecagelegenheden. En nu herkent Puister het terrein niet meer terug. Zo gaat dat, weet hij. „Als ik over het IJ vaar, herken ik Amsterdam ook niet meer.”

Hoe het zo kwam weet niemand, maar Amsterdam-Noord is sinds een aantal jaren opeens de plek voor de creatieve industrie. Filmproducenten, reclamebureaus, architecten: allemaal wilden ze aan de overkant van het IJ zijn. Het kroonjuweel van Amsterdam-Noord tot nu toe is het kantoor van MTV, dat eind vorig jaar open ging op het NDSM-terrein. Waarom zij er heen gingen? Het is een energiek en ruig gebied en het is dicht bij de stad, verklaarde de directeur.

Stadsdeelvoorzitter Rob Post is heel blij met de komst van al deze bedrijven naar Amsterdam-Noord. Echt populair was zijn stadsdeel nooit. In Noord wonen de asocialen. Na Kerst verbranden ze massaal kerstbomen. Als er gevoetbald wordt, hangen ze hun hele wijk vol met oranje prullaria. En waar ze dat van betalen is een raadsel.

Post lacht. Hij kent ze allemaal, die vooroordelen. Maar, zegt hij, die verdwijnen. Noord is nu écht onderdeel van Amsterdam aan het worden, zegt hij trots. En het geheim is het IJ. Want Noord ligt aan „de zonnige kant” van het IJ. En daar, langs het water, begint zijn stadsdeel op te bloeien. De kustenaars kwamen vanzelf, de creatieve industrie kwam ook vanzelf, en nu gaat het stadsdeel nieuwe bewoners lokken.

Je moet het zo zien, stelt Post. Het IJ wordt steeds meer een rivier die door Amsterdam stroomt. Hij loopt naar de grote kaart van Amsterdam die hij op zijn kamer heeft hangen en wijst aan. „Het centrum ligt nu aan de ene kant van het IJ en aan de andere kant is Amsterdam-Noord. Straks is het centrum van de stad aan beide kanten van het IJ.” De verbinding over het IJ bestaat nu uit veerpontjes, maar straks in 2012 zal de Noord/Zuidlijn, een nieuwe metrolijn die Noord en Zuid Amsterdam gaat verbinden, rijden. „En ik weet niet wanneer, maar ooit komen er bruggen over het IJ.”

René Grotendorst staat op een grote zandvlakte aan de rand van het water. Aan de andere kant ligt het Centraal Station. Grotendorst wijst rond. Rechts van je de havens van Amsterdam. Voor je het centrum. Links het Oostelijk havengebied. Daar in de hoek komt het nieuwe filmmuseum. Overal schepen. En hier, waar hij staat, komen woningen, met een groene wandelstrook langs het water. Hij bedoelt maar, is dit geen prachtige plek?

In 2003 kocht de gemeente het terrein waar Shell tientallen jaren zat. Nu heet het Overhoeks, waar in totaal 2.200 woningen, 160.000 m2 kantoren en stedelijke voorzieningen moeten komen. Afgelopen vrijdag startte de verkoop van de eerste 115 woningen. Grotendorst is de projectdirecteur. Hij heeft het over een compleet nieuwe stadswijk, waar wonen en werken gecombineerd wordt.

Grotendorst woont zelf in Amsterdam-Noord en kent de geschiedenis. Noord, zegt hij, was van de scheepsarbeiders. Alleen bij Shell zaten hoogopgeleiden. „Maar die hadden hun eigen enclave, met een eigen pontje dat hen heen en weer voer.” En nu komt er een terrein met veel woningen, vanaf 2,5 ton, wat een nieuw soort bewoner moet lokken.

In een van de oude scheepshellingen op het NDSM-terrein heeft Maarten de Wolff zijn werkplaats. Hij is „metaalkunstenaar”. Zo maakt hij decoronderdelen voor theatergroepen. De werkplaats is een donkere betonnen ruimte, vol met stukken metaal, glasflessen en gereedschap. In 2000 had hij werkruimte nodig, hij fietste door Amsterdam en hoorde via via dat hij hier moest zijn. Toen hij kwam zat er van alles, ook „halve criminelen” die wat in de pillen deden. „Mijn buurman, is ook zo’n kruimeldief. Ik geloof dat hij op het moment weer in de bak zit.”

De Wolff weet wel waarom „de commerciëlen” opeens overal opduiken. Ze hebben een haat-liefdeverhouding met kunstenaars en rafelranden, denkt hij. „Ze vinden het interessant en spannend. Ze willen er wel dichtbij zitten, maar niet erbovenop. Ze willen bij het ongeorganiseerde zitten, maar niet erin.” Ach, zegt hij, het levert leuke contrasten op. Kom je het NDSM-terrein op, zie je eerst de Landrovers en Audi’s van MTV staan, en daarna de roestige kranen waar zij werken.

Daar zit de spanning, zegt Rob Post. De grote bedrijven komen, omdat het nog alternatief en ongeorganiseerd is. Maar door hun komst kan dat juist veranderen. Dat merkte hij ook bij MTV. De inkt van het contract was nog niet droog of ze hingen al aan de lijn. Dat er toch wel lantarenpalen moesten komen. En of hun parkeerplekken netjes gemaakt konden worden. Dat gebeurde. Maar het is oppassen, zegt Post. „We willen het terrein karakteristiek houden.”

Daar heeft stadsdeel Noord iets op gevonden. Een deel van de oude scheepswerven zal Rijksmonument worden.

Kijk voor meer informatie op: www. Noord.Amsterdam.nl