Juridische én fiscale rompslomp

Bij een scheiding zijn partners zelden direct van elkaar af. Door alimentatie ontstaat een jarenlange financiële band. Reden voor een goed financieel plan, vóór en na de scheiding. En vooral, wees creatief.

Bij het sluiten van een huwelijk beloven echtlieden elkaar ‘het nodige te verschaffen’. Die verplichting houdt niet op bij de beëindiging van het huwelijk. Een partner die niet in het eigen onderhoud kan voorzien, heeft recht op alimentatie van de ex-echtgenoot. De overgrote meerderheid van de alimentatieontvangers is vrouw. De financiële impact van de scheiding is voor hen het grootst, gemiddeld daalt de koopkracht erna met zo’n 23 procent. Dit komt door het gemiddeld hogere inkomen van de man; het verlies van het gemeenschappelijk inkomen na een scheiding treft vrouwen het hardst.

De financiële band tussen ex-partners biedt genoeg stof voor internetfora als www.alimentatieplicht.nl en http://alimentatie.prikpagina.nl. Veel berichten tonen ongenoegen en onduidelijkheid over de gemaakte afspraken van de alimentatie. Tip: bekijk al in de aanloop naar de scheiding naast de juridische ook de financiële en fiscale aspecten. De kinderalimentatie moet aan verschillende wettelijke eisen voldoen, maar de regeling voor partneralimentatie is relatief flexibel. Uitgangspunten zijn de behoefte van de ontvanger en de draagkracht van de betaler. Wees creatief. In principe kan met de ex-echtgenoot elke afspraak over alimentatie worden gemaakt. Komen partners er onderling niet uit, dan kan de rechter de alimentatie vaststellen.

Een financieel adviseur kan hierbij zijn diensten bewijzen, zeker als de partners nog on speaking terms zijn. Er komen steeds meer financiële planners die als mediator scheidingen begeleiden. Zij kunnen onder andere de meest optimale verdeling bij de financiële afwikkeling van het huwelijk bepalen. Bijvoorbeeld een efficiënt gebruik van de mogelijkheid tot uitruil, daarbij rekening houdend met bestaande huwelijkse voorwaarden. Zo kan geschoven worden met het eigendom van het huis of betaling van de hypotheekrente in ruil voor het afzien van alimentatie door de achterblijvende partner. Denk ook aan de ruil van bijvoorbeeld een aandelenportefeuille, het saldo op de spaarrekening of het vakantiehuis. Ook opgebouwde lijfrentepolissen en andere pensioenbestanddelen kunnen worden ingezet.

VASTLEGGEN

Zorg dat alle afspraken goed worden vastgelegd in een echtscheidingsconvenant. Dit wordt door de rechter bekrachtigd. Let op bij een flitsscheiding, een snelle vorm van scheiden. Praktisch gezien wordt hierbij het huwelijk omgezet in geregistreerd partnerschap, dat snel kan worden ontbonden bij de gemeente. Onderdeel van de procedure is het opstellen van een convenant; een lijst met afspraken over de verdeling van zaken en alimentatie. Maar deze echtscheidingsovereenkomst is niet dwingend, in tegenstelling tot de uitspraak van de rechter. Als een van de twee echtgenoten na de flitsscheiding medewerking weigert, moet men alsnog de stap naar de rechtbank maken.

Het is belangrijk de fiscale gevolgen van verdeling goed te doorgronden. Zo bemoeit de fiscus zich nadrukkelijk met alimentatiebetalingen tussen partners. Fiscaal gezien is de betaalde alimentatie aftrekbaar. Ontvangen alimentatie is belast in Box 1 van de inkomstenbelasting.

NA DE SCHEIDING

Als de alimentatie tussen de ex-partners eenmaal is bepaald en vastgelegd, is het zaak alert te blijven. Wie in meer of mindere mate afhankelijk is van de inkomstenstroom van de ex-echtgenoot loopt een afbreukrisico. Anders dan bij een uitkering van een werkgever of de overheid zijn persoonlijke omstandigheden van de betaler van invloed. Het doorvoeren van aanpassingen is ook niet vanzelfsprekend. Is er bijvoorbeeld wel sprake van indexatie? Als het alimentatiebedrag jarenlang gelijk blijft, krijgt de ontvanger van de alimentatie last van de geldontwaarding. Want voor de 500 euro van nu kan over vijf jaar niet hetzelfde worden gekocht. Het indexatiepercentage (1,8 procent in 2007) wordt elk jaar in november bekendgemaakt door overheid. De ontvanger kan de indexatie maximaal vijf jaar terugvorderen. Op www.LBIO.nl van het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen is te berekenen tot welk nieuw alimentatiebedrag de indexatie leidt.

Voor een goede planning is allereerst duidelijkheid vereist over de duur van de alimentatie. De kinderalimentatie is in principe verplicht tot het kind zijn achttiende verjaardag viert. De partneralimentatie is wettelijk bepaald op twaalf jaar. Duurde het huwelijk korter dan vijf jaar en zijn er geen kinderen in het spel, dan is de duur van de partneralimentatie gelijk aan de duur van het huwelijk. Na die periode moet de ontvanger weer zelf in het onderhoud kunnen voorzien. Wel kan bij de rechter om verlenging van de alimentatie worden verzocht. Daarbij speelt de wet Limitering Alimentatie een rol. Deze wet beperkt de alimentatieplicht tot twaalf jaar voor echtscheidingen waarbij de alimentatie op of na 1 juli 1994 is bepaald. Voor ‘oude gevallen’ van vóór juli 1994 geldt een termijn van vijftien jaar. De betaler van de alimentatie moet bij de rechtbank een verzoek tot beëindiging indienen. Maar wie na 1994 zijn of haar te ontvangen alimentatie vastgelegd zag worden, moet zelf verlenging vragen bij de rechter. Dit moet binnen drie maanden na afloop van de termijn. Niet zelden betaalt een ex-partner na het verstrijken van de termijn de alimentatie door, om zo de verlenging voor te zijn.

Soms wil de betalende partner door afkoop in één keer van zijn alimentatieverplichting af. Een aantrekkelijk vooruitzicht voor de ontvanger, maar met behoorlijke fiscale consequenties. Storting van de afkoopsom ineens levert de ontvangende partner door het progressieve tarief een hoge belastingaanslag op. Het geld wordt tegen maximaal 52 procent belast. Hoe hoger de uitkering, hoe zwaarder de belastingdruk. Het kan schelen als de afkoopsom in termijnen wordt betaald. Door onder een bepaald bedrag te blijven, valt de uitkering in een lager belastingtarief. Hierdoor kunnen ook lijfrentepolissen worden gebruikt. Raadpleeg voor de juiste verdeling een adviseur.

VERANDERINGEN

Gedurende de alimentatiebetaling kunnen beide partijen bij de rechter verzoeken om aanpassing van de alimentatie. Bijvoorbeeld als er iets verandert in de persoonlijke omstandigheden. De bewijslast ligt bij de verzoeker. Zoals bekend eindigt de alimentatie als de ontvanger gaat samenwonen of trouwen. Maar ook de financiële situatie van de betaler kan de hoogte van de alimentatie beïnvloeden. Bijvoorbeeld bij ziekte of ontslag, als de woonlasten veranderen of de betaler gaat samenwonen of trouwen. Overigens hoeft dit niet te betekenen dat de alimentatieplicht definitief stopt. Wie zelf herziening aanvraagt, doet er goed aan de kosten van de gerechtelijke procedure in te schatten. Die kunnen het voordeel van herziening teniet doen.

Wie alimentatie ontvangt, kan in problemen raken bij het overlijden van de ex-partner. Regelmatig wordt daarom afgesproken dat de betalende partner een overlijdensrisicoverzekering afsluit; in eerste instantie om de kinderalimentatie veilig te stellen. Maar eventueel ook als overbrugging voor de ex-partner. Is er sprake van afkoop, dan vervalt het recht op een nabestaandenuitkering mocht de ex-partner komen te overlijden. Dan kan een beroep op de Bijstandswet worden gedaan. Is er geen sprake van afkoop, dan krijgt de alimentatie-ontvanger – mits wordt voldaan aan de voorwaarden – een nabestaandenuitkering tot maximaal het bedrag van de uitkering. Het regelen van dergelijke uitkeringen gaat zelden snel. Voor de ontvangende partner is het in ieder geval zaak waar mogelijk een buffer op te bouwen die enige tijd geeft om de noodzakelijke procedures in werking te zetten.