Jong geweerd en oud de klos

Nog minder dan mannen maken vrouwen zich druk om hun pensioen. En dat terwijl ze ook bij de oudedagsvoorziening worden achtergesteld ten opzichte van hun seksegenoten.

Pensioen? Is dat geen typische mannenzaak?

Hij is de kostwinner, hij is de werknemer, hij is degene die zodoende bij een bedrijf pensioen opbouwt, hij is degene die als cao-onderhandelaar over de pensioenregelingen praat en hij is degene die als bestuurder van een pensioenfonds de beslissingen neemt. Als de pensioenwereld bij elkaar zit, zou het ook een bestuurskamer van een grote voetbalclub kunnen zijn. Of een boerenorganisatie.

Als pensioenbazen genieten zij een groot, zelfs groeiend vertrouwen, bij mannen én vrouwen. Nederland gelooft het wel.

Jaarlijks onderzoekt het onafhankelijke informatiecentrum Stichting Pensioenkijker.nl de kennis van Nederlanders over pensioen. Kenmerkende uitkomst in 2006: 64 procent heeft zich de laatste twee jaar niet afgevraagd hoeveel geld zij krijgt op de oude dag.

Weten gewone mannen veel van pensioen? Nee, zo blijkt steevast uit onderzoek.

Weten gewone vrouwen veel van pensioen? Nog minder.

Maar juist vrouwen trekken in talloze situaties aan het kortste eind. Waar moeten vrouwen beducht voor zijn? Emilie Schols, partner in het adviesbureau Schols & de Lange in Leiden en Naarden, zet zeven onderwerpen op een rij waarop vrouwen moeten letten.

1

Liefde maakt nonchalant

Vrouwen rekenen erop dat hun financiële toekomst vast en zeker is dankzij hun echtgenoot. Hun man werkt, zij profiteren later ook van zijn pensioen. Wie denkt aan een scheiding? Wie acht jaar samenwoont, dan gaat trouwen, maar na vijf jaar weer uit elkaar gaat, heeft maar recht op de helft van het pensioen dat die laatste vijf jaar is opgebouwd, legt Schols uit. Voor iemand die op haar 55ste gaat scheiden, en dertig jaar getrouwd was, kan de schade meevallen. „Maar de praktijk is dat vrouwen zo rond hun 40ste scheiden.” Maar: wie vóór november 1981 is gescheiden heeft geen pensioenrechten, wie tussen november 1981 en 1 mei 1995 is gescheiden moet zelf bij haar ex aankloppen, na mei 1995 loopt het rechtstreeks via het pensioenfonds van de man.

2

Deeltijdwerk is deeltijdpensioen

Vrouwen werken meer in deeltijd en worden daarmee geconfronteerd. Daar komt nog bij dat vrouwen minder verdienen dan mannen. Daardoor hebben zij meer moeite om boven de grens uit te komen waarbij hun salaris ook pensioen oplevert. Pensioenregelingen gaan er steevast vanuit dat de AOW de basis is. Deze basis heet de franchise. Alleen boven dat bedrag bouwt een werknemer pensioen op. Omdat vrouwen gemiddeld minder verdienen dan mannen, zijn zij oververtegenwoordigd in de groepen die last hebben van deze zogeheten franchise. De Commissie Gelijke Behandeling vindt een hoge franchise dan ook bij voortduring een discriminerend element in pensioenregelingen, maar de rechter denkt daar anders over. Schols:„ Om die patstelling te doorbreken, moet iemand maar eens naar de Europese rechter stappen.”

3

Zorg geeft zorgen

Vrouwen die een tijdje stoppen met werken, hebben in die periode geen inkomen, maar ook geen pensioenopbouw. Klinkt logisch, maar veel vrouwen realiseren zich dat te laat, zegt Schols. Dat is de reden dat de FNV Vrouwenbond bijvoorbeeld wil dat bij geleverde zorg, bijvoorbeeld voor de opvoeding van de kinderen, ook pensioen wordt opgebouwd, zoals dat in Zweden gebeurt. Wie later weer gaat werken mist pensioenjaren. De vrouw die voor zichzelf begint omdat dat makkelijker te combineren is met opvoeden van kinderen, moet zelf voor haar oude dag zorgen. Het is een kostenpost in het businessplan dat vergeten wordt of letterlijk de pro-memorie-sluitpost is.

4

Langer leven, lager inkomen?

Vrouwen leven jaren langer dan mannen. Dat betekent dat zij langer last hebben van versoberingen in de pensioenregelingen. Hindernis nummer één: als een pensioenfonds in verband met een penibele financiële positie jaren achter elkaar geen prijscompensatie (zogeheten indexatie) betaalt aan gepensioneerden of werkenden, hebben vrouwen daar langer last van. De koopkracht van hun pensioen verschraalt. Na de beurscrisis van 2001-2003 hebben veel pensioenfondsen hun prijscompensatie verlaagd, soms tot nul, om uit de financiële problemen te komen. Niet alle fondsen hebben die verlaging al weer helemaal gecompenseerd. Onder hen is ABP, Nederlandse grootste pensioenfonds, voor leraren en ambtenaren.

5

Alleen achterblijven

Talloze pensioenfondsen hebben de afgelopen jaren, in reactie op hun penibele financiële positie, hun nabestaandenpensioen gewijzigd. Vroeger spaarden werknemers daarvoor, nu gebeurt het op basis van een verzekeringscontract. Schols: „Het is nu vergelijkbaar met een brandverzekering. Er is geen dekking meer als je stopt met premie betalen.” Wat mensen zich niet realiseren is dat wie van werkgever verandert, zijn oude dekking kwijt is, en dan weer overnieuw begint. Pensioenfondsen kwamen met de versobering om de premieverhogingen na de beurscrisis na 2001 beperkt te houden. „Daarbij hebben zij te weinig oog gehad voor de maatschappelijke consequenties”, meent Schols. Bovendien blijkt dat mannen slecht op de hoogte zijn van deze voorwaarden. „Als meneer tegen een boom rijdt, kan mevrouw ook financieel de klos zijn.”

6

Jong geweerd, oud de klos.

Tot in de jaren 80 waren vrouwen uitgesloten van pensioenregelingen, of ze werden uit de regeling gezet als ze gingen trouwen. Als gehuwde vrouw profiteerden zij immers van het pensioen van hun man, de kostwinner. Nu komen zij op hun pensioenleeftijd en ontdekken ze weinig pensioen te hebben opgebouwd.

7

Maatpak voor mannen

Het pensioensysteem is natuurlijk fantastisch, zegt Schols, zoveel geld, verplicht gespaard voor later, prachtig. Maar het is allemaal nog steeds toegesneden op mannen. Vrouwen die werken hebben toch helemaal geen partnerpensioen nodig, maar dat zit wel in alle regelingen, zegt Schols. Het pensioensysteem bestaat een jaar of vijftig, maar veranderingen zijn marginaal, en de veranderingen zijn nogal eens afgedwongen door ingrepen van buiten het overleg van de werkgevers en de vakbonden die de pensioenfondsen bestieren. Vrouwen uit pensioenregelingen verwijderen, is verboden dankzij de Europese rechter. Pensioendeling bij scheiding was een uitspraak van de Hoge Raad (‘Boon Van Loon arrest’, 1981). Het weduwenpensioen korten als de vrouw tien jaar jonger is dan haar echtgenoot en het huwelijk korter was dan vijf jaar, is vorig jaar verboden door het gerechtshof Den Bosch.

Buitenstaanders die zich met pensioenen bemoeien, en dat is iedereen die niet bij werkgevers en vakbonden of in de branche zelf werkt, ontmoeten nogal eens wantrouwen, is Schols’ ervaring. Neem de motie eind vorig jaar van de Tweede Kamer om eens te kijken naar de hele opzet van het pensioenstelsel. Gepikeerde reacties in de pensioenwereld. Schols: „Je zou toch een tegenovergestelde reactie verwachten? Als het zo goed is in Nederland, dan moet iedereen dat zien, en zal het de toets der kritiek toch simpel doorstaan?’’

www.vrouwenpensioen.nl www.pensioenkijker.nl www.ombudsmanpensioenen.nl

www.svb.nl www.dnb.nl