Doordraaien

De Leeuwarder Courant was in de Tweede Wereldoorlog een gelijkgeschakelde, ‘foute’ krant, zoals alle kranten die met goedkeuring van de Duitse bezetter bleven verschijnen. Toen ik vanaf 1966 bij zo’n krant als leerling-journalist werkte, was het oorlogsverleden een verzwegen schandvlek. Geen wonder, want er liepen nog oudere redacteuren rond die in de oorlog hadden doorgewerkt.

Ik kan me nog de schok herinneren van een ontdekking tijdens een nachtdienst. In een stil uurtje was ik naar de zolder gelopen om oude leggers te bekijken. Daar zag ik opeens de nummers van ‘mijn’ krant in oorlogstijd. Ik wist dat het in die periode een gecensureerde krant was geweest, maar weten en zien is niet hetzelfde.

Opeens zag ik voorpagina’s met lange redevoeringen van Hitler en Goebbels en potsierlijk partijdige berichtgeving over het oorlogsfront. Het colofon bevatte namen van enkele redacteuren die na de oorlog tot hoge posities waren opgeklommen.

Ik kon mijn verbazing hierover delen met jongere redacteuren, maar daarbij bleef het. Intuïtief voelde je aan dat de oudere generatie niet zat te wachten op pijnlijke gesprekken over dit nog tamelijk verse verleden. Begrijpelijk, maar jammer, want je had graag willen weten hoe het er precies aan toe was gegaan op zulke redacties. En verder stonden we natuurlijk bol van een gemakkelijk soort morele afkeuring, want je was jong en dus automatisch ‘goed’.

Ik vertel dit omdat de Leeuwarder Courant een uniek initiatief heeft genomen. Op de website www.depersdraaidedoor.nl en op een tentoonstelling in het Verzetsmuseum Friesland in Leeuwarden geeft de krant inzage in zijn oorlogsverleden. Je kunt er allerlei berichten en foto’s aantreffen uit de krant van die jaren. Het is een vloed van interessant materiaal. De expliciete propaganda duikt vooral op in de berichtgeving over de nationale en internationale ontwikkelingen. Enkele voorbeelden.

Op 1 oktober 1941 beschrijft de krant de verwijdering van ‘volksvijandige straatnaamborden’ door de WA (een afdeling van de NSB) in de Zaanstreek. „Overal verdwenen de namen die voor ons volk een slechten klank gekregen hebben, zij het vanwege de eerloosheid en ontrouw, zij het als namen van degenen onder wier bestuur het kapitalisme zijn zwaren druk op het volk deed gelden (...) De Zaankanters hebben met zichtbaar genoegen het werk der zwarte soldaten gadegeslagen (...)”

Op 22 maart 1943 verschijnt er een verslag van de herdenking van de Slag om de Grebbeberg. Het wemelde er van de Duitse militairen, rijkscommissaris Seyss-Inquart en SS-voorman Rauter waren ook aanwezig. Generaal Christiansen sprak: „Wij staan thans op dit heldenkerkhof, dat bizonder geadeld is door onze SS, die thans weer in het oosten in het brandpunt van den strijd staat. Naast de hier gesneuvelde SS-helden liggen onze Nederlandsche kameraden, aan wie wij precies zoo denken.’’ Hij sloot af met: „Kameraden, wij gedenken onzen Führer met een ouden strijdkreet: Der Führer, Adolf Hitler, Sieg Heil!”

Ik moet denken aan de redacteur van de Leeuwarder Courant en al die andere redacteuren die zulke kopij persklaar zaten te maken. Wat ging er door hen heen? Helaas, dát komen we ook op deze website niet te weten – net zomin als destijds op de burelen van mijn krant.