De Zesde Republiek

De Fransen leven op dit moment in de Vijfde Republiek die in 1958 door De Gaulle in het leven werd geroepen met een nieuwe grondwet.

Als het aan presidentskandidate Ségolène Royal ligt komt de Zesde Republiek – die onderdeel uit maakt van haar verkiezingsprogramma – er niet. De Zesde Republiek is voor haar een denkexercitie: de president moet minder machtig worden en de parlementaire democratie moet nieuw leven worden ingeblazen. Als verkiezingspunt slaat het natuurlijk nergens op. Of je begint een nieuwe republiek, of je doet het niet. Maar een republiek die je niet echt wil stichten? Houd dan je mond. Kennelijk hebben de sociaal-democraten ook in Frankrijk last van zelfvernietigende draaikonterij. Het plan doet denken aan het verkiezingsplan van Wouter Bos om wel én niet de AOW aan te pakken.

En dat terwijl de idee van een Zesde Republiek zo mooi is. Een democratie moet zichzelf eens in de zoveel tijd vernieuwen. We verbranden de grondwet en roepen een nieuwe republiek uit met een andere invulling van het democratische systeem. Soms heeft een land een sterke president nodig, soms een sterk parlement (een koning laat ik even buiten beschouwing, die heb je nergens voor nodig). Als dan ook de economische groei nog achterblijft bij je buurlanden, als de haat tussen bevolkingsgroepen toeneemt, je invloed in Europa afneemt, dan begin je gewoon opnieuw. Zo simpel.

Voor Europa, dat ook wel wat nieuw elan kan gebruiken, stel ik hetzelfde voor. Op naar de tweede EU. We schrijven een tweede grondwet en beginnen de tweede Europese Unie. Elke vijftig jaar wijzigen we in het vervolg radicaal de structuur. Dan krijgen de instituties ook geen tijd om corrupte machtsbolwerken te worden. We sturen alle lobbyisten naar huis en als zij de macht weer hebben gegrepen, beginnen we een derde EU.

Want daar gaat het om: als je eens in de zoveel tijd je instituties wijzigt, heb je op lange termijn een grotere garantie dat het democratische systeem dynamisch blijft en geen speelbal wordt van een steeds kleiner wordende elite.

Menno van der Veen

Publicist en programmamaker bij de Balie in Amsterdam.