Met Royal heeft EU een groot probleem

De Franse kiezers kozen bij de eerste ronde van de presidentsverkiezingen kandidaten die volstrekt verschillend over Europa denken, signaleert

Ben van der Velden.

De kans dat de Duitse bondskanselier Angela Merkel haar voorzitterschap van de Europese Unie in juni met succes afsluit, hangt in belangrijke mate af van wat Franse kiezers over twee weken besluiten. Merkel wil dat de Europese regeringsleiders het onder haar leiding eens worden over een agenda voor onderhandelingen over een nieuw Europees verdrag. Dat verdrag moet de problemen ondervangen die zijn ontstaan door de afwijzing van het Europees grondwettelijk verdrag door Franse en Nederlandse kiezers twee jaar geleden.

De Franse kiezers besloten gisteren bij de eerste ronde van de presidentsverkiezingen dat de eindstrijd om het Franse presidentschap zal gaan tussen twee kandidaten die voor de Europese onderhandelingen volkomen verschillende betekenissen hebben. De conservatief Nicolas Sarkozy praat achter de schermen allang met Merkel om een oplossing te vinden voor de problemen met het Europese verdrag.

Hij lanceerde vorig jaar september het voorstel van een miniverdrag. Daarin zouden de veranderingen bij de Europese instellingen moeten worden opgenomen waarover de Europese landen bij het grondwettelijk verdrag een akkoord sloten. Ook zouden veranderde manieren van Europese besluitvorming uit het grondwettelijk verdrag naar het miniverdrag overgeheveld moeten worden. Op deze manier zou de Europese Unie van zevenentwintig landen snel efficiënter kunnen functioneren.

Sarkozy’s voorstel, dat door ex-minister van Buitenlandse Zaken Bernard Bot vorig jaar direct naar de prullenbak werd verwezen, heeft grote invloed gehad op de besprekingen sindsdien over de vraag hoe Europa uit de grondwetcrisis kan komen. Maar Nederland is inmiddels, net als de meeste landen, voorstander van een beknopte verdragstekst. Bovendien moet vermeden worden dat onderhandelingen over kwesties waarover men het in het grondwettelijk verdrag met moeite eens geworden is, weer vanaf punt nul starten.

Als Sarkozy over twee weken bij de tweede ronde van de Franse presidentsverkiezingen tot staatshoofd wordt gekozen, ziet het er niet slecht uit voor Merkels wens dat er in 2009 een nieuw Europees verdrag van kracht is. Het zal niet veel moeite kosten om de Nederlandse regering iets tegemoet te komen door geen Europese symbolen zoals de vlag in het verdrag te noemen. Ook het Handvest van Grondrechten, dat in het grondwettelijk verdrag was opgenomen, kan gemakkelijk uit een nieuw verdrag verdwijnen. Dan komt het terug in de vorm van een protocol bij het nieuwe verdrag, waardoor het handvest juridisch niet minder van belang wordt. Dit optimistische scenario gaat uit van de veronderstelling dat alleen Polen en Tsjechië serieuze problemen vormen.

De Fransen hebben gisteren echter niet alleen Sarkozy, maar ook de socialiste Ségolène Royal gekozen voor de eindronde van de presidentsverkiezingen. Wint Royal over twee weken, dan heeft Europa een groot probleem.

Zij heeft oude Franse wensen uit de prullenbak gehaald, die tot nu toe door de meerderheid van de Europese landen van de hand zijn gewezen. Ze wil dat de statuten van de Europese Centrale Bank gewijzigd worden. De bank moet volgens haar niet meer alleen de beheersing van de inflatie als doel hebben, maar ook de economische groei en de werkgelegenheid. Duitsland en Nederland behoren tot te landen die hierover geen seconde willen denken.

Royal wil ook dat het eurogebied bestuurd wordt door een economische regering. Nu is het zo dat de ministers van Financiën informeel met elkaar overleggen onder het vaste voorzitterschap van de Luxemburger Jean-Claude Juncker. Royal kan ervan verzekerd zijn dat voor haar idee in Berlijn geen enthousiasme is. Omdat over deze zaken met eensgezindheid besloten moet worden, is de kans op succes van Royal vrijwel nihil. Maar ze zou wel voor ernstige vertraging kunnen zorgen bij de onderhandelingen over het nieuwe Europese verdrag.

Dit kan meer problemen opleveren dan het feit dat Royal, anders dan Sarkozy, een nieuw Europees verdrag bij een referendum aan de Franse bevolking wil voorleggen. Als er in 2009 geen nieuw verdrag is, moet de Europese Unie doorgaan met een Europese Commissie waarin iedere lidstaat vertegenwoordigd is en veel eurocommissarissen niet weten waarmee ze hun dag moeten doorbrengen.

Pikant is dat de Nederlandse staatssecretaris voor Europese Zaken, de PvdA’er Frans Timmermans, donderdag in Parijs een lezing houdt over ‘de tweede ronde’ van Europa. De campagne voor de tweede ronde is dan in volle gang.

Royal kan over twee weken Frans president zijn en ze behoort bovendien tot de politieke familie van Timmermans. Daarmee publiek de degens kruisen tijdens de verkiezingscampagne zal hem niet in dank afgenomen worden.

Maar een aanval op haar tegenstander Sarkozy zou ook niet handig zijn. Als Timmermans zich het ongenoegen van een toekomstige Franse president op zijn hals haalt, kan hij daar nog lang last van hebben.

Ben van der Velden is oud-correspondent van NRC Handelsblad te Brussel.