Het succes van de teddyberenmachine

Na hun internetdoorbraak in 2005 hebben The Arctic Monkeys nu een tweede plaat .

Het lijkt of de roem de Sheffieldse jongens niet raakt.

Als meest besproken britrockband van de afgelopen drie jaar bereiden The Arctic Monkeys zich voor op de ophef die zal ontstaan rond hun nieuwe cd, nog geen vijftien maanden na het debuut Whatever They Say I Am, That’s What I’m Not. ‘Grootste Britse band na Oasis’ werden ze gedoopt toen meer dan een miljoen exemplaren van dat album de deur uit vlogen. Via internet waren ze bekend geworden, nadat vrienden hun vroege live- en demo-opnamen wereldkundig hadden gemaakt. Vrijdag verscheen het tweede album van de groep, Favourite Worst Nightmare.

Alex Turner, zanger en gitarist van de groep uit Sheffield, zit er ontspannen bij, daags na een optreden in de Amsterdamse Melkweg. „Zelf waren we helemaal niet zo actief op internet”, zegt hij over het verhaal dat de hype het gevolg was van een slimme marketingtruc. „De enige reden waarom we onze nummers gratis beschikbaar stelden, was dat onze optredens er leuker van werden. Een publiek dat de nummers al een beetje kent, krijg je veel makkelijker mee. Onze bekendheid verspreidde zich als een olievlek; bij elk concert troffen we een enthousiastere mensen-massa.”

Onder druk van het succes presteren The Arctic Monkeys het onmogelijke. Ze komen met een album dat in veel opzichten scherper, muzikaler en rijker klinkt dan het debuut. Fiere gitaren, strakke ritmes en slimme teksten maken Favourite Worst Nightmare tot een waardige opvolger. Het gevreesde tweede-albumsyndroom van bands die er niet in slagen hun aanvankelijke belofte door te zetten, heeft op deze jongens geen vat. „We zijn rustig doorgegaan met het maken van nieuwe nummers”, zegt Alex Turner droog.

„Wij hebben twee drukke jaren achter de rug en in die periode hebben we bijna de hele wereld gezien. Op de eerste plaat gingen onze teksten nog vrijwel uitsluitend over ons eigen beperkte wereldje in Sheffield; het nachtleven dat niks voorstelt en de onmogelijkheid voor jonge mensen om er een baan met toekomst te vinden. Nu ik meer van de wereld heb gezien, is mijn perspectief verbreed. Ik schrijf nog steeds over vreemde mensen en situaties die ik onderweg tegenkom, maar ze hebben meer kleur en diepte gekregen.”

Zelf zijn ze de laatsten om te beweren dat ze beter zijn dan The Smiths en groter dan Oasis willen worden, de bands die hen in hun middelbare-schooltijd inspireerden om gitaren te kopen en samen te gaan spelen. Met andere Sheffield-bands als The Long Blondes en Little Man Tate hebben The Arctic Monkeys gemeen dat ze de bescheidenheid zelve zijn gebleven. „Het ligt niet in onze aard om op te scheppen over onze eigen verdiensten”, zegt Alex. „We spelen zo goed als we kunnen. Dat moet genoeg zijn.”

Alex Turner, 21 jaar en op Matt Helders na de jongste van het viertal, werd op grond van zijn scherpe observaties uit het dagelijks leven al meermaals uitgeroepen tot beste tekstdichter van zijn generatie. Met zijn verhalende stijl en geloofwaardig gebruik van de taal van de straat heeft hij meer gemeen met rapper Mike Skinner van The Streets dan met uitgesproken liedjesmakers als Noel Gallagher of Morrissey. Belangrijk in zijn vorming was de invloed van punkdichter John Cooper Clarke, de broodmagere Bob Dylan-lookalike die bekend werd met zijn scherpe voordracht van Post War Glamour Girls en I Married a Monster from Outer Space. Verder reikt Alex Turners interesse voor poëzie overigens niet. „Op school heb ik keurig mijn boekenlijst afgewerkt, maar in recente jaren had ik het te druk met nieuwe invloeden op muziekgebied om een tas vol boeken op tournee mee te nemen.”

Literair verantwoord of niet, Favourite Worst Nightmare staat bol van inventieve tekstwendingen, kleurrijke personages en woorden die nog niet eerder in popteksten voorkwamen. De Teddy picker uit het gelijknamige nummer bijvoorbeeld, staat voor de kermismachines die met een hijskraantje naar teddyberen vissen. Een allegorie, verklaart Alex, „voor de dingen die je hebben wilt maar die je alleen met de grootste moeite kunt krijgen. In zo’n teddyberenmachine gooi je handen vol geld en als je ein- delijk denkt dat je er eentje te pakken hebt, laat die grijper hem op het laatste moment weer vallen.”

Het nieuwe internationale perspectief is zichtbaar in het heftig rockende openingsnummer Brianstorm, over een handige Amerikaanse fan die op tournee in Japan tot de kleedkamer was doorgedrongen. „Die man bleef maar praten, praten, praten. Na een kwartier begonnen we ons ernstig af te vragen wat hij in godsnaam in onze kleedkamer kwam zoeken, want hij luisterde alleen naar zichzelf. Zo’n type geeft me inspiratie voor een song die ik thuis nooit had kunnen schrijven.”

Favourite Worst Nightmare werd voor het belangrijkste deel opgenomen in Liverpool, waar dj/producer James Ford van Simian Mobile Disco het geluid van de band strak trok tot een doelgericht bombardement van ritmische gitaarrock. Eén ballad stonden ze zichzelf toe, het tedere Only One Who Knows. De hoes toont een straat in Liverpool, die door graffiti-collectief 54 Crew werd omgetoverd tot een mysterieus visioen. Het donkere huizenblok met kleurrijke accenten symboliseert de stap die The Arctic Monkeys hebben gemaakt van de bleke straten van Sheffield naar de bonte verleiding van de rest van de wereld, vertelt Turner.

In de toerbus luisteren The Arctic Monkeys bij voorkeur naar muziek die niet op het eerste gehoor in hun gitaarrock-straatje past. Techno en electro zijn favoriet, naast psychedelische rock uit de jaren zestig en zeventig. Verschillende stijlen komen samen in het nummer If You Were There, Beware dat hoekige new wave-invloeden koppelt aan een sfeervolle sixties-galm. In dat op het eerste gehoor vriendelijk klinkende nummer haalt Alex Turner bitter uit naar de ‘serpent soul pinchers’ die hem het leven zuur willen maken. „Er zijn journalisten van de roddelpers die liever in ons verleden naar sensatie spitten dan dat ze ons aanspreken over onze muziek. Toen ons succes anderhalf jaar geleden de pan uit rees, is er aan mensen uit onze omgeving veel geld geboden om vuiligheid naar buiten te brengen. Zelfs mijn familie hebben ze benaderd.”

Een van de wildere geruchten van de laatste tijd was dat Alex Turner zijn gewone-jongensimago geweld zou hebben aangedaan door in het geniep een peperdure Ferrari te kopen. „Ha, een Ferrari! Ik moet er niet aan denken, zo’n patserbak. Ik heb nog niet eens een rijbewijs, hoewel ik les aan het nemen ben. De roddelbladen gunnen je geen gewoon leven; ze sturen erop aan dat je zo snel mogelijk in een decadente misfit als Elton John of Pete Doherty verandert. Laat ze liever schrijven dat we alle vier aan het sparen zijn voor een eigen flat in High Green en Hillsborough, de buitenwijken van Sheffield waar we vandaan komen.”

Het lijkt of de roem de jongens niet raakt. In Amsterdam zijn ze een hecht vriendenclubje, dat in platenwinkels op zoek gaat naar oude elpees van Shocking Blue en The Outsiders. Op hun vrije dag hebben ze waterfietsen gehuurd. Voelt het alsof ze de afgelopen periode in het oog van een orkaan hebben doorgebracht? „We hebben alles meegemaakt, van dagen met een bleek zonnetje tot stormachtige toestanden. Het verschrikkelijkste was dat we een paar keer achternagezeten zijn door groepjes gillende meisjes. Bijna instinctief weet je op zo’n moment dat je alle vier een andere kant op moet rennen. Verspreiden, dan waait het wel weer over. Drie minuten later tref je elkaar in de pub en heb je nergens meer last van. Behalve van een vreemd soort schuldgevoel, want waar hebben we dit in godsnaam allemaal aan te danken?”

The Arctic Monkeys. Favourite Worst Nightmare. Domino/Munich. De Britrockband speelt op 27 mei in Tivoli, Utrecht en 28 mei op Pinkpop.