Eerst sport, dan waarheid

In de hoofdstad van het volkrijkste land op aarde is 2008 geen jaartal om lichtzinnig over te doen. Er kleeft een hoop verwachting en bezetenheid aan.

2008 is natuurlijk het jaar waarin China’s olympische droom wordt bewaarheid, maar belangrijker, het is het jaar waarin alom wordt gevreesd dat het met de gouden beloften is gedaan. Want zodra de echo van nationalisme, records en commercie is verstomd, laat het oppermachtige bewind zijn teugels vieren en veert de economie terug naar een oude werkelijkheid. Voorbij zijn dan de leugens van de stabiele economie, de explosieve groei van de huizenmarkt en de beurskoersen, en de hoopvolle overeenkomsten voor de toekomst.

Nu ben ik geen doemdenker – de wereld, blind van hebzucht, laat zich veel te graag verleiden tot onverstandige, onethische en onvoordelige deals – maar iets van die zorgen is wel voorstelbaar. Loop in China’s grote steden over straat en zie het overweldigende graaien en pochen door ’s lands nieuwe middenklasse. Kijk naar de bezeten ernst waarmee de Chinese consument zich een ongeluk koopt, in de rondte investeert en door het lint hamstert. En beleef de ijverigste studiebol van ons exportkapitalisme in volle actie. Van de nieuwbakken Lexus-bezitter die zijn gloednieuwe hebbedingetje als een bakfietsbestuurder door het verkeer drukt tot het rillerige middenklassenmeisje dat met een vies gezicht aan haar derde ijskoffie lurkt.

Eigenlijk kan het niet uit, maar de Chinese overheid moedigt de spilzucht toch maar aan. Want tijdens de Spelen zijn de ogen van de wereld op de Volksrepubliek gericht, en een crisis van de een of de andere omvang kan niet worden gebruikt.

Maar de waarheid gebiedt dat het lang zo lekker verdienen niet meer is. Waar de kansen in de jaren negentig nog voor het oprapen lagen, zijn die inmiddels volledig verdampt, kapot geconcurreerd en dichtgeplamuurd. De machine die voortraast is imaginatie die draait op een fundament van krediet. Wat daarvan beklijft, komt pas ná de sport.

Floris-Jan van Luyn is filmmaker en oud-correspondent in China.