Tunnelratten

Littekenweefsel. Een weggemoffeld dossier. Hoe John Thayer pal onder het Capitool is verraden.

John Thayer woont in zo’n heel Amerikaans, goeiig huis van wit hout, compleet met piepende hordeur, veranda en rieten stoelen.

Uren per dag zit hij in zijn auto om in ruraal Maryland te kunnen wonen. Je komt marktjes met kaas verkopende Amish tegen en waarschuwingsborden voor overstekende rijtuigen.

De wijde blik, daar gaat het om. John Thayer snakt vaak naar dat uitzicht. Al tweeëntwintig jaar werkt hij in Washington in de krochten van Capitol Hill: een ondergronds labyrint, acht kilometer aan nauwe tunnels. Ze herbergen een honderd jaar oud systeem van sissende, door ouderdom kreunende buizen met hete stoom en koelwater om de politici, de ambtenaren en de rechters in alle overheidsgebouwen op The Hill van warmte en airco te voorzien. Het kan er ruim 50 graden Celsius worden.

Tien mannen houden het rammelende stelsel dag in dag uit bijeen. John Thayer is de voorman. Hij beschrijft de machtige heuvel als een schip: „Op het bovendek vermaken de rijken zich. En helemaal onderin staan de mannen die de kolen in de ovens scheppen. Dat zijn wij.”

Hij is tweeënveertig jaar en het is de vraag of hij nog veel ouder zal worden.

Ze droegen nauwelijks beschermende kleding, ook geen maskers. Ze legden een vuilniszak op de voorbank van hun auto en grapten voor het naar huis rijden dat ze een prijs zouden moeten uitloven voor de stoffigste werknemer van de week.

Ze wisten dat er asbest in het isolatiemateriaal rond de buizen zat en hadden hun bazen al vaak gevraagd of de tunnels werden gecontroleerd op zwevende deeltjes. Overal ligt stof. Steeds was het antwoord dat er geen reden tot zorg was.

De baas van John Thayer is The Architect of the Capitol. Een pracht van een machtige functie. De Architect gaat over alle gebouwen en alle tunnels op The Hill. Hij wordt voor tien jaar benoemd door de president en hoeft niet eens rekenschap af te leggen bij het Congres. Dus waarom zou hij zich iets gelegen laten liggen aan een paar lassers, elektriciens en pijpfitters?

De Architect heeft veel managers. Die verzonnen voor Thayer en zijn mannen de naam ‘de tunnelratten’ en behandelen ze ook zo.

Het gemeenste verraad stamt uit 1998. Toen is door een bedrijfsarts genoteerd dat John Thayer, die nooit rookte, „de longen van een 118-jarige” had. Vol met littekenweefsel. De managers moffelden dat dossier weg. Thayer ontdekte het pas een jaar geleden.

Tegen die tijd vielen al hele brokken plafond in de tunnels. Contractarbeiders weigerden nieuwe klussen. Zelfs de politie wilde niet meer in de tunnels komen: te gevaarlijk, „ook voor de honden.”

Vorig jaar stelde de ‘Dienst voor het Naleven van de Wet’ van het Congres vast dat De Architect de tunnels leek te verwaarlozen. Toen pas durfde ook Thayer aan zijn baas te twijfelen.

Hij schreef een brief om hulp aan een paar Congresleden en kreeg niet veel respons.

Toen is hij zich in asbest gaan verdiepen. Hij nam van zijn spaargeld een advocaat. Eiste zijn medische dossiers op. Toen hij dat had gelezen waarschuwde hij zijn mannen.

Samen zijn ze in acht uur naar Detroit gereden. Daar zit een hoogontwikkeld centrum voor onderzoek naar asbest en kanker. Daar is vastgesteld dat drie van de mannen, onder wie Thayer, ‘zeker’ de door asbest veroorzaakte longziekte asbestose hebben, en de rest waarschijnlijk tot zeer waarschijnlijk. Littekenweefsel op hun longen. Kortademigheid. Hartklachten. Een hoge kans op kanker.

Je zou denken: en dan nu de miljoenenclaims. Maar een wet die nog ouder is dan de verwarmingsbuizen, bepaalt dat werknemers van de federale overheid hun werkgever niet voor de rechter kunnen slepen in verband met persoonlijk letsel. John Thayer vraagt zich eerder af of ze nog aan een pensioen zullen komen.

De Architect zegt op alle vragen dat De Architect de veiligheid van zijn werknemers hoog in het vaandel heeft. Maar zijn managers dreigen John Thayer dat ze hem in het vizier houden en hem ontslaan zo gauw ze een kans krijgen.

John Thayer, een zachtmoedige man met een hertje op zijn T-shirt voordat hij zich verkleedde voor de foto, wordt verteerd door schuldgevoel. Omdat hij te goedgelovig was en niet eerder voor zijn mannen („Twee hebben voor dit land gevochten in Irak!”) opkwam.

Volgende maand is er eindelijk een speciale hoorzitting. De Architect komt dan ook.

John Thayer wil niet gaan gillen en schreeuwen als hij die man ziet. Hij is erg bezorgd, zei hij. Dat hij eindelijk gaat gillen en schreeuwen als hij die man ziet.