Gewelddadige vader krijgt te veel rechten in nieuwe wet

Wim Orbons schrijft erg veel opiniestukken en ingezonden brieven. Vorige week drong hij door tot deze krant met de stelling dat SIRE in haar campagne tegen verwaarlozing, mishandeling en misbruik van kinderen een vals beeld van ‘de man’ propageert (Opinie & Debat, 14 april). Hij noemde ook een aantal andere campagnes die tezamen zouden suggereren dat alle mannen gewelddadige bruten zijn. ‘Kijk ook eens naar vrouwen’, luidde de kop, want die zijn minstens even agressief.

Men zou denken dat er een soort complot bestond, temeer daar SIRE zou knoeien met allerlei cijfers, waardoor kindermishandeling zou worden overdreven. Maar kom op: natuurlijk knoeit SIRE niet met cijfers. In werkelijkheid staan op de website van SIRE keurige links naar een hele vracht onderzoeksbevindingen – ook uit Nederlands onderzoek naar kindermishandeling. Orbons’ bewering dat in Nederland nooit onderzoek is gedaan, is natuurlijk lariekoek. Lees de recente oratie van Francien Lamers, hoogleraar kindermishandeling aan de VU, er maar op na. Uit die vracht gegevens blijkt zonneklaar wat iedereen op zijn vingers kan natellen: mannen zijn gewelddadiger dan vrouwen. Seksueel misbruik van kinderen plegen ze minstens tien keer zo vaak, ernstig en systematisch huiselijk geweld vier keer.

Dat in radiospotjes van SIRE (en geen van de vier tv-spots) mannen voorkomen is dus volkomen terecht en wat mij betreft gaat daarvan geenszins de suggestie uit dat alle mannen bruten zijn, zoals Orbons beweert. Waarom zouden SIRE en Postbus 51 eigenlijk een complot tegen de Nederlandse man op touw zetten? Werken daar uitsluitend manhatende vrouwen?

Dat we het omgekeerde bij Orbons moeten zoeken, ligt veel meer voor de hand. Om precies te zijn: Orbons is een zogeheten vaderrechtenactivist. In al zijn opiniestukken klinkt de stem door van de gefrustreerde gescheiden vader. Zo fulmineerde hij tegen het Openbaar Ministerie dat een blinde vlek zou hebben voor huiselijk geweld door vrouwen, tegen de rechterlijke macht die kinderontvoering door moeders ongemoeid zou laten, tegen het CDA dat onvoldoende pal staat voor het traditionele gezin.

Dat mag allemaal, maar het is zorgelijk dat hij en andere vaderactivisten een beeld hebben weten te vestigen waarin leugenachtige vrouwen bij echtscheiding altijd aan het langste eind trekken. Die opinie kan straks de inhoud van de nieuwe echtscheidingswet bepalen die dezer dagen in de Tweede Kamer wordt behandeld.

Veel vaderactivisten, verenigd in allerlei actiegroepen zoals SOS-papa, de Dwaze Vaders, Fathers-4-Justice en Families-4-Justice, hebben goede redenen om gefrustreerd te zijn, want het huidige echtscheidingsrecht kan buitengewoon onrechtvaardig uitpakken. Anderen hebben boter op hun hoofd. Een aantal maakt er geen geheim van te zijn veroordeeld voor mishandeling of ontvoering van hun kinderen – onterecht dan wel uit wanhoop tegenover het hun aangedane onrecht. In enkele ons omringende landen zijn zeer kritische reportages aan deze beweging gewijd, maar hier kregen de vaderactivisten nog het voordeel van de twijfel.

Dat kreeg ook Wim Orbons bij Vrij Nederland (3 augustus 2002) waarin hij het dramatische verhaal deed van de nasleep van zijn scheiding, inclusief ontzegging van de omgang met zijn zoontje en diens ontvoering naar Duitsland door zijn ex.

Twee weken later moest VN melden dat Orbons eerder dat jaar door de strafrechter was veroordeeld voor mishandeling van zijn vrouw gedurende hun huwelijk en dat de ontvoering naar Duitsland een verhuizing betrof van enkele honderden meters vanuit hun beider woonplaats langs de Duitse grens. Zijn zoontje bleef gewoon op dezelfde school. Zijn ex-vrouw sprak van jarenlange mishandeling. Twee jaar geleden klaagde Orbons’ ex-vrouw hem aan voor stalking. Hij werd vrijgesproken, omdat de paar incidenten die konden worden bewezen, zoals haar klemrijden met de auto, onvoldoende intens en frequent waren, maar hinderlijk waren ze wel.

Wim Orbons is contactpersoon van een zogenaamde ‘expertgroep’ die in 2004 aan toenmalig minister Donner van Justitie het manifest ‘Integriteit van het ouderschap’ aanbood. Onder de acht andere ondertekenaars zijn de psycholoog René Diekstra en de emeritus-hoogleraren Hoefnagels en Crombag. Dit manifest nam krachtig stelling tegen lichtvaardig scheiden en stelde, naast verdergaande maatregelen, voor om scheiding alleen toe te staan als er een ouderschapsplan is waarin beide ouders gelijke rechten hebben ten aanzien van hun kinderen. Dit onderdeel is overgenomen in het wetsvoorstel-Donner dat dezer dagen, na veel omwegen in de Tweede Kamer wordt besproken.

Orbons beweringen in deze krant dat echtscheiding de oorzaak is van drank- en druggebruik, verwaarlozing, mishandeling en nog veel meer, sluit naadloos aan bij dat manifest. Daarbij deinst hij er niet voor terug om ook de recente familiedrama’s en kindermoorden voor zijn demagogische karretje te spannen. Demagogisch omdat bekend is dat oorzaak en gevolg niet zo eenvoudig liggen. Het huiselijk geweld is er meestal al, voordat het tot echtscheiding komt. Niet de echtscheiding zelf maar de conflicten die ermee gepaard gaan, hebben de sterkste langetermijneffecten op kinderen. (Zie ‘Het Verdeelde Kind’, een rapport dat met het oog op de wetswijziging in opdracht van justitie is geschreven.) Meestal gaan mishandeling en verwaarlozing dus aan scheiding vooraf. Ze worden juist door echtscheiding beëindigd – als de kinderen en de ouder tenminste door de mishandelende ex met rust worden gelaten.

En daar zit de crux van het probleem dat met de nieuwe echtscheidingswet moet worden opgelost. Dankzij Orbons en andere vaderactivisten is het wetsontwerp nu geheel toegesneden op leugenachtige moeders. Die komen uiteraard voor en daarin zal de wet moeten voorzien. Maar gewelddadige vaders bestaan ook en hun legt het wetsontwerp geen strobreed in de weg. Zeldzame uitzonderingen daargelaten, moet volgens het ontwerp-Donner de zeggenschap over de kinderen na scheiding gelijkwaardig worden gedeeld, al zal het zo blijven dat meestal de moeders zorgouder blijven. Zij zullen dus vaak moeten uitvoeren wat de niet-verzorgende ouder wil. Nu al wordt in de rechtspraak op dit voorstel geanticipeerd en krijgen vaders gezag en omgangsrecht, ook als ze hun vrouw in het bijzijn van de kinderen hebben mishandeld en daarvoor zijn veroordeeld. Onder het motto ‘jullie blijven hoe dan ook samen ouders’, dreigt precies te gebeuren waar ‘Het Verdeelde Kind’ voor waarschuwde, namelijk dat gewelddadige ouders aanwezig blijven in het leven van hun slachtoffers en dat de uiterst belastende conflicten zich voortzetten.

Dr. Flip Schrameijer is socioloog en publiceert op zorg- en welzijnsterrein.