Eindstrijd om een opgeblazen antibioticum

Een feesttaart uit de tijd dat er rond het antibioticum Ketek nog wat te vieren viel, is te vinden op de website van de Amerikaanse taartenbakker Cakes by Combs. Ondertussen hebben zo veel leverschade door het middel opgelopen dat het gebruik sterk beperkt is. (foto www.cakesbycombs.com) cakesbycombs.com

Het antibioticum Ketek is de laatste jaren berucht geworden door leverschade bij gebruikers, door veel frauduleus onderzoek, door hoorzittingen van het Amerikaanse congres over de het functioneren van de geneesmiddelenwaakhond FDA (Food and Drug Administration) èn door steeds verdere inperkingen van het toegestane gebruik.

Na de laatste wijzigingen, op 30 maart in Europa en op 12 februari in de Verenigde Staten, mag het nu alleen nog maar worden gebruikt tegen bacteriën die resistent zijn voor een hele serie andere antibiotica.

“Als de zaak rond Ketek leidt tot hervormingen bij de Food and Drug Administration”, schrijft de voormalige FDA-arts David Ross in The New England Journal of Medicine (19 april), “dan heeft dit medicijn toch nog iets goed gedaan.”

Ketek is in 2001 in Europa goedgekeurd door de European Medicine Agency (EMEA), maar het is in Nederland niet op de markt. De Amerikaanse markttoelating volgde in 2004, maar pas na twee beoordelingsrondes.

De FDA liet zich overtuigen, schrijft Ross, door een onderzoek (Study 3014), waar producent Sanofi-Aventis fors voor in de buidel had getast om het snel uit te voeren.

Meer dan 24.000 patiënten kregen het antibioticum voorgeschreven door ruim 1.800 artsen. Zij kregen per patiënt 400 dollar betaald van het bedrijf, voor de kosten van het werven en de verwerking van de onderzoeksgegevens.

Ross: “Een routine-inspectie van de FDA in de praktijken van de artsen die de meeste patiënten aanwierven – meer dan 400 – bracht fraude aan het licht, waaronder geheel bedachte patiënten.” De FDA-inspecteur deed aangifte en de arts die het het bontst maakte zit nu een gevangenisstraf uit van 57 maanden. Bij negen andere praktijken zag de FDA-inspectie zoveel overtredingen van goede onderzoekspraktijken dat er “grote bezorgdheid ontstond over de integriteit van het hele onderzoek”, schrijft Ross. Ross maakt niet duidelijk waarom hij bij de FDA is vertrokken, maar hij toont zich zo verontwaardigd over de gang van zaken dat hij wel uit ontevredenheid zal zijn opgestapt, òf de laan is uitgestuurd.

Het management van de FDA deed of de neuzen bloedden en presenteerden Study 3014 zonder enig commentaar aan het comité dat voor de tweede maal een advies moest geven over de markttoelating van Ketek. Die beoordeling leidde uiteindelijk tot marktintroductie. En tot een tiental door Ketek veroorzaakte onomkeerbare gevallen van leverfalen.

De FDA-managers kregen van het sjieke New England Journal of Medicine de gelegenheid om in hetzelfde nummer te reageren op wat toch aantijdingen zijn van ex-medewerker Ross.

De FDA heeft de kwaliteit van Study 3014 niet met het tweede adviescomité bediscussieerd, schrijven de FDA-managers, “om de voortgaande gerechtelijke onderzoeken niet in gevaar te brengen. Daarbij hielden we in het achterhoofd dat d uiteindelijke beslissing toch door de FDA werd genomen.”

Opponent Ross zal daaruit met plezier concluderen dat er dus echt iets mis was binnen de FDA. Ook in eerdere onderzoeken waren er al ernstige bedenkingen tegen Ketek, vanwege de bijwerkingen.

De FDA keurde Ketek uiteindelijk helemaal goed op basis van onderzoek waarin alleen werd aangetoond dat het nieuwe middel niet slechter was dan oudere middelen. Dat is een probleem, zegt Ross, omdat antibiotica eigenlijk helemaal niet werken bij veel aandoeningen waarvoor Ketek ooit was geregistreerd, zoals bacteriële sinusontstekingen en acute uitbarstingen van chronische bronchitis. Ja, lógisch, schrijft Ross, waar antibiotica niet werken, is het makkelijk om de non-inferioriteit aan te tonen.

Kort nadat de FDA Ketek goedkeurde, accepteert de FDA non-inferioriteitsonderzoeken niet meer.