‘Deze beledigende film bezoedelt onze voorouders’

De Top van Inheemse Volkeren in Guatemala stad maakt zich druk over ‘Apocalypto’, Mel Gibsons film over de Mayacultuur. Maar sommige Maya’s vinden hem spannend.

In de advertenties in kranten en openbare gelegenheden staat: „het is niet belangrijk wat je er over gehoord of gelezen hebt: je moet hem zelf gezien hebben!” De film Apocalypto van Mel Gibson. U weet wel, dat bloedbad vol actie in de vochtige Maya jungle, inmiddels al weer enkele maanden uit in Nederland maar hier in Guatemala, het land van de Maya’s, net een maand. Er is hier veel over gezegd en geschreven. Zeker niet allemaal in het voordeel van de film, dus vandaar die extra aansporingen op de filmaffiches.

Een maand vóór het uitkomen van de film verzamelde zich een groepje Guatemalteekse archeologen en antropologen om zich te beraden. Want zo’n flagrante misvatting van de Maya-cultuur kon men niet ongestoord laten passeren. Er zou een forum op de universiteit moeten komen, want de studenten van tegenwoordig lezen niet meer en slikken zo’n film voor zoete koek. En een algemeen stuk in de krant ondertekend door de kenners. Dat wat in Apocalypto werd getoond, niets met de Maya cultuur van doen had die men kende van de opgravingen.

Maar onder de Guatemalteekse archeologen en antropologen zitten ook nog steeds weinig Maya’s. En wat vonden die er nu van? Uiteindelijk gaat het over hún voorouders. Ik had al één mening van een Maya over de film gehoord. Van de minister van cultuur, Manuel Salazar Tetzaguic, . Het ministerie van Cultuur is een nietig ministerie met het kleinste budget van allemaal. Manuel Salazar is de enige Maya in het kabinet. Het is een betreurenswaardige maar onverbiddelijke afspiegeling van de machtsverhoudingen in Guatemala, waar toch de meerderheid van de bevolking van Maya-afkomst is.

De minister had Apocalypto zelf nog niet gezien, maar hij had er al veel over gehoord van vrienden die een piratenversie hadden bemachtigd. Hij wilde nagaan of hij de bestuurlijke macht had om hem te verbieden.

Dat is er nooit van gekomen, want de film ging op 9 maart in première. De verwachte ophef verdronk in de veel luidere protesten rondom het bezoek van president Bush aan Guatemala, twee dagen later. Onder diens folkloristische uitstapjes was een bezoek aan de gerestaureerde pre-Columbiaanse hoofdstad van de Kaqchikel Maya’s. Hij ging op de foto met een kleurrijke indiaan.

De oude naam van de stad is Iximche’, Maïsboom. Deze fantasieboom benadrukt het belang voor de Maya’s van maïs, hun hoofdvoedsel. In hun wereldvisie staat de maïsboom als een steunpilaar in het centrum van het universum, hij torent omhoog om de hemel te schragen. In de takken die verdwijnen in wolken en nevel rusten de zielen van de voorouders.

Nadat Bush de oude hoofdstad had betreden, zijn protesterende Maya-priesters twee dagen bezig geweest om de heilige plaats te reinigen van zijn bezoedelende voetafdrukken. Andere Maya’s deden hun uiterste best om met het bleekgezicht op de foto te komen, toen hij in hun dorp een Amerikaans ontwikkelingsproject bezocht.

Twee weken later, eind maart, was Maïsboom weer het centrum van de wereld, omdat daar de Derde Top van de Inheemse Volkeren van de Amerika’s werd gehouden. Indianen van Noord-, Zuid- en Midden-Amerika stroomden samen in de voormalige Maya-hoofdstad, waar ooit de eerste Spaanse veroveraar zo slecht sliep en alleen maar droomde dat men het op zijn leven gemunt had, dat hij van de weeromstuit maar besloot door te gaan met veroveren.

Op de lange lijst van thema’s voor deze Top stond ook de film Apocalypto, onderwerp in het discussie-forum ‘communicatie’. Nu zou er dan eindelijk een luid en duidelijk antwoord komen van de Maya’s en hun buurvolkeren op de film.

Het plenum van de Top van de Inheemse Volkeren nam het voorstel van het forum dat Apocalypto had besproken volmondig over. Men keurt de film af en wil dat Mel Gibson publiekelijk zijn verontschuldigingen aanbiedt voor de beledigingen aan het adres van de Maya-wetenschappers, de Maya-priesters en andere kenners van de Maya-cultuur. „De film”, zo luidt de formulering, „bezoedelt de nagedachtenis aan onze voorouders, aan hun wereldbeeld en hun wijsheid. Hij zit vol stereotypen, haat en wrok tegen deze cultuur, die zich juist kenmerkte door zijn hoge graad van ontwikkeling in astronomische, mathematische en spirituele kennis, doorgegeven aan de huidige generaties.”

Aldus de officiële verkettering van Apocalypto. Een bevriende Maya vertelde mij besmuikt dat hij het wel een goede film vond; veel actie, spannend. Maar, zei hij, als ik wat verder weg ga staan, zie ik ook wel dat de film een verwerpelijk beeld van mijn voorouders neerzet.

Het wachten is nu op het publieke antwoord van Mel Gibson.