Teddyberenmachine

Het sensationele succes van The Arctic Monkeys bracht deze volksjongens uit Sheffield op veel plekken in de wereld. Dat is te horen op hun tweede album. Gesprek over een spook-Ferrari, eigenzinnige teksten en boze dromen.

‘Ik reed met een motorfiets op de snelweg. Vreemd, want ik hèb niet eens een motor. Het was een lange rit, helemaal van Sheffield naar Londen waar ik mijn grootmoeder wilde gaan opzoeken. Halverwege realiseerde ik me dat ik mijn helm niet op had. Vergeten, thuis. Het was een onwerkelijke situatie. Ik kon aan niets anders meer denken dan aan het feit dat ik geen helm droeg, en toch bleef ik met een vaart van 160 kilometer per uur doorscheuren. Dat ging nog een tijdje zo door, totdat ik wakker schrok.”

Aan het woord is Alex Turner, zanger en gitarist van de Engelse rockgroep The Arctic Monkeys uit Sheffield. „Amateurpsychologen zijn bij deze uitgenodigd om die nachtmerrie te verklaren”, voegt Turner eraan toe. Vandaag verschijnt het tweede album van de groep, Favourite Worst Nightmare. Het gesprek komt vanzelf op de dromen van de bandleden.

De favoriete nachtmerrie van gitarist Jamie Cook is minder dramatisch. „Mijn mooie zilveren kettinkje was ik kwijt. Een heel dierbaar kettinkje, gekregen van een vriendin. ’s Nachts was het er opeens niet meer en ik lag te draaien in bed, piekerend waar ik het verloren zou kunnen hebben. Toen ik de volgend ochtend wakker werd, lag het gewoon naast me. Wat een opluchting!”

Het tweetal zit er ontspannen bij, daags na een optreden in de Amsterdamse Melkweg. Als meest besproken Britrockband van de afgelopen drie jaar bereiden The Arctic Monkeys zich voor op de ophef die zal ontstaan rond hun nieuwe cd, nog geen vijftien maanden na het debuut Whatever They Say I Am, That’s What I’m Not. ‘Grootste Britse band na Oasis’ werden ze gedoopt toen meer dan een miljoen exemplaren van dat album de deur uit vlogen. Via internet waren ze bekend geworden, nadat vrienden hun vroege live- en demo-opnamen wereldkundig hadden gemaakt.

„Zelf waren we helemaal niet zo actief op internet”, zegt Alex Turner over het verhaal dat de hype het gevolg was van een slimme marketing-truc. „De enige reden waarom we onze nummers gratis beschikbaar stelden, was dat onze optredens er leuker van werden. Een publiek dat de nummers al een beetje kent, krijg je veel makkelijker mee dan mensen die er voor het eerst mee geconfronteerd worden. Onze bekendheid verspreidde zich als een olievlek; bij elk concert troffen we een enthousiastere mensenmassa.”

Onder druk van het succes

presteren The Arctic Monkeys het onmogelijke. Ze komen met een album dat in veel opzichten scherper, muzikaler en rijker klinkt dan het debuut. Fiere gitaren, strakke ritmes en slimme teksten maken Favourite Worst Nightmare tot een waardige opvolger. Het gevreesde tweede-albumsyndroom van bands die er niet in slagen hun aanvankelijke belofte door te zetten, heeft op deze jongens geen vat. „We zijn rustig doorgegaan met het maken van nieuwe nummers”, zegt Alex Turner droog.

Turner heeft weinig begrip voor bands die klagen dat ze niet creatief kunnen zijn tijdens een tournee, als ze alleen nog in hotelkamers of in hun toerbus bivakkeren. „Wij hebben twee drukke jaren achter de rug en in die periode hebben we bijna de hele wereld gezien. Op de eerste plaat gingen onze teksten nog vrijwel uitsluitend over ons eigen beperkte wereldje in Sheffield; het nachtleven dat niks voorstelt en de onmogelijkheid voor jonge mensen om er een baan met toekomst te vinden. Nu ik meer van de wereld heb gezien, is mijn perspectief verbreed. Ik schrijf nog steeds over vreemde mensen en situaties die ik onderweg tegenkom, maar ze hebben meer kleur en diepte gekregen.”

Het succes eiste één slachtoffer: bassist Andy Nicholson liet vlak voor een Amerikaanse tournee vorig jaar weten dat hij te bang was voor heimwee naar zijn vriendin, zijn ouders en zijn hond om mee te gaan. Invaller werd Nick O’Malley, net als drummer Matt Helders een jeugdvriend van het gitaristenduo. Alex en Jamie willen niet uitgebreid ingaan op de vraag waarom Nicholson kort daarop permanent werd vervangen door O’Malley. Ze houden het erop dat ze allemaal vrienden van elkaar zijn gebleven, en dat ze nu de ideale bezetting hebben voor een hechte rockband met een ‘wicked’ spelende bassist.

Zelf zijn ze de laatsten om te beweren dat ze beter dan The Smiths en groter dan Oasis willen worden, de bands die hen in hun middelbare-schooltijd inspireerden om gitaren te kopen en samen te gaan spelen. Met andere Sheffield-bands als The Long Blondes en Little Man Tate hebben The Arctic Monkeys gemeen dat ze de bescheidenheid zelve zijn gebleven. „Het ligt niet in onze aard om op te scheppen over onze eigen verdiensten”, zegt Alex. „We spelen zo goed als we kunnen. Dat moet genoeg zijn.”

Alex Turner, 21 jaar

en op Matt Helders na de jongste van het viertal, werd op grond van zijn scherpe observaties uit het dagelijks leven al meermaals uitgeroepen tot beste tekstdichter van zijn generatie. Met zijn verhalende stijl en geloofwaardig gebruik van de taal van de straat heeft hij meer gemeen met rapper Mike Skinner van The Streets, dan met uitgesproken liedjesmakers als Noel Gallagher of Morrissey. Belangrijk in zijn vorming was de invloed van de punkdichter John Cooper Clarke, de broodmagere Bob Dylan-lookalike die bekend werd met zijn scherpe voordracht van ‘Post war glamour girls’ en ‘I married a monster from outer space.’ Verder reikt Alex Turners interesse voor poëzie overigens niet. „Ik ben geen boekenwurm. Op school heb ik keurig mijn boekenlijst afgewerkt, maar in recente jaren had ik het te druk met nieuwe invloeden op muziekgebied om een tas vol boeken op tournee mee te nemen.”

Literair verantwoord of niet, Favourite Worst Nightmare staat bol van inventieve tekstwendingen, kleurrijke personages en woorden die nog niet eerder in popteksten voorkwamen. De ‘Teddy picker’ uit het gelijknamige nummer bijvoorbeeld, staat voor de kermismachines die met een hijskraantje naar teddyberen vissen. Een allegorie, verklaart Alex, „voor de dingen die je hebben wilt maar die je alleen met de grootste moeite kunt krijgen. In zo’n teddyberenmachine gooi je handen vol geld en als je eindelijk denkt dat je er eentje te pakken hebben, laat die grijper hem op het laatste moment weer vallen.”

Het nieuwe internationale perspectief is zichtbaar in het heftig rockende openingsnummer ‘Brianstorm’, over een handige Amerikaanse fan die op tournee in Japan tot de kleedkamer was doorgedrongen en die de bandleden imponeerde met zijn gewaagde combinatie van T-shirt met stropdas. „Die man bleef maar praten, praten, praten. Na een kwartier begonnen we ons ernstig af te vragen wat hij in godsnaam in onze kleedkamer kwam zoeken, want hij luisterde alleen naar zichzelf. Zo’n merkwaardig type geeft me inspiratie voor een song die ik thuis in Sheffield nooit had kunnen schrijven.”

Favourite Worst Nightmare werd voor het belangrijkste deel opgenomen in Liverpool, waar deejay/producer James Ford van Simian Mobile Disco het geluid van de band strak trok tot een doelgericht bombardement van ritmische gitaarrock. Eén ballad stonden ze zichzelf toe, het tedere ‘Only one who knows’. De hoes toont een straat in Liverpool, die door graffiti-collectief 54 Crew werd omgetoverd tot een mysterieus visioen. Het donkere huizenblok met kleurrijke accenten symboliseert de stap die The Arctic Monkeys hebben gemaakt van de bleke straten van Sheffield naar de bonte verleiding van de rest van de wereld, vertelt Turner.

In de toerbus luisteren

The Arctic Monkeys bij voorkeur naar muziek die niet op het eerste gehoor in hun gitaarrock-straatje past. Techno en electro zijn favoriet, naast psychedelische rock uit de jaren zestig en zeventig. Verschillende stijlen komen samen in het nummer ‘If you were there, beware’ dat hoekige new wave-invloeden koppelt aan een sfeervolle sixties-galm. In dat op het eerste gehoor vriendelijk klinkende nummer haalt Alex Turner bitter uit naar de ‘serpent soul pinchers’ die hem het leven zuur willen maken. „Er zijn journalisten van de roddelpers die liever in ons verleden spitten naar sensatie dan dat ze ons aanspreken over onze muziek. Toen ons succes anderhalf jaar geleden de pan uit rees, is er aan mensen uit onze omgeving veel geld geboden om vuiligheid naar boven te halen. Zelfs mijn familie hebben ze benaderd.”

Eén van de wildere geruchten van de laatste tijd was dat Alex Turner zijn gewone-jongensimago geweld aan zou hebben gedaan door in het geniep een peperdure Ferrari te kopen. „Ha, een Ferrari! Ik moet er niet aan denken, zo’n patserbak. Ik heb nog niet eens een rijbewijs, hoewel ik les aan het nemen ben. De roddelbladen gunnen je geen gewoon leven; ze sturen er opaan dat je zo snel mogelijk in een decadente misfit als Elton John of Pete Doherty verandert. Laat ze liever schrijven dat we alle vier aan het sparen zijn voor een eigen flat in High Green en Hillsborough, de buitenwijken van Sheffield waar we vandaan komen.”

Het lijkt of de roem de jongens niet raakt. In Amsterdam zijn ze een hecht vriendenclubje, dat in platenwinkels op zoek gaat naar oude elpees van Shocking Blue en The Outsiders. Op hun vrije dag hebben ze waterfietsen gehuurd. „Nee”, zegt Alex Turner, „daar zag ik niet direct stof voor een nieuwe song in. Wel zijn we al weer dagelijks nieuw materiaal aan het schrijven, want we willen de ontwikkelingen en paar stappen voor blijven.”

Voelt het alsof ze de afgelopen periode in het oog van een orkaan hebben doorgebracht? „We hebben alles meegemaakt, van dagen met een bleek zonnetje tot stormachtige toestanden. Het verschrikkelijkste was dat we een paar keer achterna gezeten zijn door groepjes gillende meisjes. Dat is heel erg beangstigend, als een sprinkhanenplaag die onverwacht opdoemt. Bijna instinctief weet je op zo’n moment dat je alle vier een andere kant op moet rennen. Verspreiden, dan waait het wel weer over. Drie minuten later tref je elkaar in de pub en heb je nergens meer last van. Behalve van een vreemd soort schuldgevoel, want waar hebben we dat in godsnaam allemaal aan te danken?”

Favourite Worst Nightmare wordt uitgebracht door Domino/Munich. The Arctic Monkeys spelen 28 mei op Pinkpop. De dag ervoor geeft de band een extra concert in Tivoli, Utrecht.