Popeye the Sailorman strijdt tegen de rest

Het Roemeense parlement – oppositiepartij én de regerende liberalen – wil van president Traian Basescu af en stemde gisteren voor zijn schorsing. De crisis is een strijd van één tegen allen.

Peter Michielsen

Nauwelijks is Roemenië lid van de EU, of het wordt getroffen door de zwaarste politieke crisis sinds de omverwerping van het socialisme in 1989. Er lijkt geen verband te bestaan tussen deze twee feiten – maar dat verband is er wel.

De crisis, die gisteren een climax bereikte toen het parlement president Traian Basescu wegens grondwetsschendingen schorste, heeft vele kanten. Het is een botsing tussen een radicale hervormer en een regering met veel minder haast. Het is een botsing tussen een driftige bestrijder van de corruptie en een politieke klasse die alle redenen heeft bang te zijn voor corruptiebestrijding. Het is een botsing van persoonlijkheden en stijlen. Basescu is een oud-koopvaardijkapitein, een populist, een plattelander, een man die de taal van het volk spreekt en die zich overal in mengt, bot en lomp volgens de een, open en onverschrokken volgens de ander. Zijn rivaal in het regeringskamp, premier Calin Tariceanu, is een oud-zakenman, stijf en ongemakkelijk in het openbaar, een kampioen in lang spreken maar niets zeggen. Een botsing tenslotte tussen partijen: de hervormers in Basescu’s Democratische Partij versus de aarzelaars in Tariceanu’s liberale partij en de oppositionele ex-communisten, de partij van het grote geld met banden met zakenlieden die steenrijk werden toen de ex-communisten privatiseerden.

De crisis is óók een prijs die Roemenië betaalt voor een grondwet die begin jaren negentig in haast is opgesteld en die vaag is over de bevoegdheden van de president. Mag hij zich zo indringend mengen in regeringszaken als hij heeft gedaan? Ja, besloot vorige week het Constitutionele Hof na bestudering van de klachten van de oppositie die gisteren in het parlement in stemming werden gebracht. Nee, zeggen oppositie en premier Tariceanu. Hij spreekt uit ervaring, want Basescu heeft hem met zijn aansporingen en verwijten en zijn botte gedrag het leven behoorlijk zuur gemaakt.

Tot op zekere hoogte gaat het conflict tussen Basescu en zijn talrijke vijanden – hij heeft iedereen van zich vervreemd, zelfs zijn eigen adviseurs – niet over inhoudelijke zaken. Het gaat over ministersposten, competenties en persoonlijke verwijten – Basescu vindt Tariceanu incompetent, Tariceanu vindt Basescu een bemoeial en ze hebben elkaar voor leugenaar uitgemaakt. Over beleid ging het zelden. Het ging over tempo.

En het ging over corruptie, Roemenië’s hoofdprobleem. Basescu wil die radicaal aanpakken. Basescu’s troef was minister van Justitie Monica Macovei, een onberispelijke corruptiebestrijdster. Dat dit een van de hoofdoorzaken van het conflict vormde werd duidelijk toen Tariceanu onlangs met alle ministers van de Democratische Partij van Basescu óók de partijloze Macovei ontsloeg (en haar verving door een piepjonge, onbekende advocaat uit de provincie). Macovei wil, anders dan Tariceanu, corruptie niet alleen aanpakken op het niveau van politieagenten en klerken die zich laten omkopen, maar ook op het niveau van toppolitici en tycoons. Zoals Dinu Patriciu, chef van het oliebedrijf Rompetrol, een dikke vriend van Tariceanu. Of Adrian Nastase, ex-premier en ex-communist. Macovei was te doortastend. Ze kwam te dicht bij de elite. En dus moest ze gaan.

Het verband tussen de huidige politieke crisis en de recente toetreding van Roemenië tot de EU ligt in de duidelijke vertraging van de hervormingen vanaf het moment dat de toetreding zeker was: de buit was binnen, en de regering kon na zeventien jaar van pijnlijk hervormen de teugels laten vieren. Tariceanu sloot begin dit jaar een informeel coalitie-akkoord met de ex-communisten die geen hervormingen willen. Hij verving de weggestuurde ministers uit Basescu’s partij door jonge, onervaren ministers en ministers met banden met dubieuze zakenlieden. De nieuwe minister van Justitie, 31 jaar oud, was advocaat van zo’n met de liberalen verbonden tycoon, een man die ook banden heeft met de nieuwe ministers van Onderwijs en Binnenlandse Zaken. „De maffia benoemt de minister van Justitie”, oordeelde het blad Evenimentul Zilei. De nieuwe ministers van Defensie en Transport werkten bij Rompetrol en zijn, net als de premier, bevriend met de controversiële Rompetrolchef Patriciu, terwijl de nieuwe minister van Financiën gelieerd is aan een andere dubieuze oligarch.

Zo is de strijd er ook een tegen de oude elite. Een tegen allen. Niet voor niets is Basescu’s bijnaam Popeye. Popeye the Sailorman. Het is een knipoog naar zijn zeemansverleden en zijn (verbale) krachtpatserij. Het is ook een verwijzing naar dat Een tegen Allen.