Leerlingen stoppen zelf geweld

Op veertig scholen worden leerlingen ingezet als bemiddelaars bij ruzie.

Als ‘schoolmediation’ effectief blijkt, kan het structureel worden ingezet.

„Ga terug naar Suriname!”, roept de ene leerling. „Joh, ga zelf lekker terug naar de bergen!”, bijt de ander terug. Twee meisjes maken ruzie omdat de een verliefd is op het vriendje van de ander. Maar het is geen echte ruzie, het is een rollenspel. Bij deze workshop op de Haagse vmbo-school Hofstad Heldring leren ervaren ‘schoolmediators’, ofwel bemiddelaars bij ruzies, hoe ze hun opvolgers kunnen klaarstomen.

Schoolmediation bestaat al ruim een decennium in Nederland, maar pas de laatste jaren is het echt in opkomst. De kern van de methode is dat niet docenten, maar leerlingen zelf conflicten tussen medeleerlingen oplossen. En de reacties zijn enthousiast, zo bleek gisteren op Hofstad Heldring, waar tientallen leerlingen van verschillende scholen bijeen waren voor vier workshops. „Het werkt echt”, zegt de 15-jarige Shakiela, die in de vierde klas van het vwo op het Haagse Segbroek College zit. Ze vertelt over een meisje uit de brugklas dat altijd gepest werd. Nadat Shakiela bemiddelde tussen het meisje en de ‘pestkoppen’, gaat het een stuk beter. „Ze heeft nu heel veel vriendinnen.”

Dat geeft veel voldoening, zegt Shakiela. Bovendien denkt ze dat het handig is voor later. Haar klasgenoot Mark (16) weet dat wel zeker. „Ik ga later psychologie studeren, en hier leer ik alvast een hoop.” Voor de ‘mediators’, zoals Mark en Shakiela wérkt de schoolmediation-methode. Dat zegt Bram Orobio de Castro, hoogleraar ontwikkelingspsychopathologie aan de Universiteit Utrecht. Maar of dat voor de andere leerlingen óók geldt, daar is hij nog niet van overtuigd. Daarom start Orobio de Castro met een wetenschappelijk onderzoek naar de methode.

Karina Baarda, directrice van het Hofstad Heldring College, is wel al om. Dit is het tweede leerjaar dat er bij haar op school gebruik wordt gemaakt van de methode. Baarda: „Het is al heel bijzonder dat jongeren elkaar ter verantwoording roepen, maar dat het geaccepteerd wordt helemaal.” Op haar school is leerlingbemiddeling een succes: vorig jaar wilden meer leerlingen mediator worden dan plaats was.

De gemeente steunt het schoolmediation-initiatief. Wethouder Sander Dekker (Jeugdzaken, VVD) kwam gisteren ook kijken op Hofstad Heldring. Leerlingbemiddeling maakt deel uit van het ‘Actieplan Een Veilige School’, dat de gemeente Den Haag in 2004 opstelde na de moord op conrector Hans van Wieren van het Terra College. Het gemeentebestuur koos er bewust niet voor om maatregelen als „detectiepoortjes en hekken om scholen” te nemen, zegt Dekker. „Dat leidt alleen maar tot een schijnveiligheid. Echte veiligheid creëer je van binnenuit.” En schoolmediation is daar volgens de Haagse wethouder een „succesvol voorbeeld” van. „De eerste indrukken zijn hartstikke positief. Op de scholen waar de methode wordt toegepast zijn veel minder incidenten en de sfeer is sterk verbeterd”, zegt Dekker. Al weet hij dat van die incidenten niet helemaal zeker. „Scholen vinden het heel lastig om met incidenten om te gaan. Ze zijn bang voor imagoschade.”

In Den Haag zijn er nu tien scholen waar leerlingbemiddeling wordt toegepast, landelijk zijn dat er ongeveer veertig. Of dat aantal zal groeien, hangt volgens hoogleraar Orobio de Castro af van de onderzoeken naar de bemiddelingsmethode. Pas als wetenschappelijk is aangetoond dat het werkt, zullen overheden het project blijven steunen. „In de hiërarchie van methodes valt dit in de categorie veelbelovend. Schoolmediation moet zich nu bewijzen.”

Daar is alle ruimte voor, zegt Michiel Hulsbergen, bestuurslid van het Nederlands Instituut voor Psychologen (NIP) en trainer bij een van de drie bureaus die schoolmediation in Nederland verzorgt. Volgens hem is nu „een gevecht” bezig met docenten die veel ruzies toch zelf proberen op te lossen. „Vaak denken ze: ‘dat is een te lastig probleem voor een leerling.” Hoogleraar Orobio de Castro: „Leerlingen zijn juist heel goed in staat om problemen op te lossen, ze zijn erg gevoelig voor wat medeleerlingen vinden. Dat interesseert ze meer dan wat een docent vindt.” Bovendien is een docent partijdig, zegt Stijn Hogenhuis, ook schoolmediation-trainer. „Leraren willen nog te vaak opvoeden. Leerlingen proberen er veel meer samen uit te komen.”