Kleurige amoeben tonen hemel en hel

Marc Mulders: ‘Het laatste oordeel’

Niet elke dag zie je een gezegend kunstwerk, zeker niet als het gemaakt is door een vooraanstaande moderne Nederlandse kunstenaar. Marc Mulders’ nieuwe glas-in-loodraam Het Laatste Oordeel voor de Sint-Jan kathedraal in Den Bosch is op Eerste Paasdag ingezegend door bisschop Hurkmans.

Niet elke dag zie je een glas-in-loodraam met beelden van de aanslag op 11 september 2001. Marc Mulders (1958) laat het vliegtuig zien vlak voor het in de toren vliegt. Dat gebeurt op het venster linksonder, in het diepste van de hel. En dat was weer aanleiding voor een berichtje van persbureau Reuters en misverstanden in vele media en boze reacties als zou Mulders moslims een plaats in de hel toewensen.

Van werken kwam sindsdien weinig en deze week nog moest hij drie Duitse kranten te woord staan. „Ik moet wel”, zegt Mulders. „Ik moet uitkijken dat het niet gezien wordt als anti-islam.” Want dat is niet de reden dat 9/11 een plaats kreeg in zijn raam. „Als je een bijbels thema gebruikt, is dat altijd gekleurd door de zeitgeist en de open zenuwen van nu.” En de aanslag op het WTC is voor Mulders een voorbeeld van de hel op aarde.

Dat mensen denken dat hij het deed uit haat en om de islam te beledigen vindt hij een belediging. In een Engelstalige reactie op zijn website schrijft hij dat hij „als rooms-katholiek schilder” medegelovigen niet kan haten en dat het in alle geloven uiteindelijk om liefde gaat.

Het glas-in-loodraam is een geschenk van projectontwikkelaar J.H.M. Lisman die iets terug wilde doen voor de kerk die veel voor zijn ouders betekende. Het bestuur van de Sint-Jan vroeg Mulders om een raam ter vervanging van één die in de Tweede Wereldoorlog verloren was gegaan. Het is Mulders’ zevende, waarvan die uit 2005 in de Nieuwe Kerk in Amsterdam de bekendste is, en zijn eerste in een katholieke kerk. Het raam meet ongeveer vijf bij zes meter en zit boven de gotische toegangsdeur in de grote toren van de kathedraal. Dat is aan de westelijke zijde – waar de zon ondergaat – en dat is traditioneel de plaats voor een Laatste Oordeel.

Van buiten is zonder licht niet te onderscheiden wat het voorstelt. Het kunstwerk toont zich pas aan wie de kerk betreedt. De kleuren zijn zacht maar de afbeeldingen niet liefelijk – wat je ook niet mag verwachten van een Laatste Oordeel waarbij God de levenden en de doden verdeelt tussen hel, hemel en vagevuur. De voorstelling laat zich niet makkelijk duiden. Het zijn eerst vormen, als kleurige amoeben. Na langer kijken onderscheid je figuurtjes, zoals een pauw, een vismonster, een schedel, een horrorhoofd met tanden, en linksonder dat vliegtuig dat de toren invliegt. In de hoogte troont God, zijn hoofd omgeven door stralen.

Wat je verder ziet zijn meanderende vormen die uit de hemel via het vagevuur naar de hel beneden waaieren. Het zijn irissen, legt Mulders uit op een velletje dat je in de kerk kunt krijgen. Naar boven zijn het kelken van Gods liefde, naar onder muilen van zijn toorn. Maar omdat je niet dichtbij kunt komen, blijven zulke details onzichtbaar.

Het is een mooi raam waar je een laddertje voor nodig hebt. Wie wil weten wat hij mist kan vijf minuten verderop in het Noordbrabants Museum terecht, waar enkele studies hangen. Dan pas toont Mulders’ religieuze collagekunst zijn volle kracht.

Inl: www.sint-jan.nl, www.marcmulders.com, www.noordbrabantsmuseum.nl