Jan heeft niets met mode

De strip Jan, Jans en de kinderen is gebruikt bij een tentoonstelling over mode in het CODA Museum.

Gastcurator Piet Paris: „Die snor van Jan is zo grappig.”

Illustratie Studio Jan Kruis, Libelle-redactie, Sanoma uitgevers Kruis, Jan;Sanoma

Een tentoonstelling over mode en accessoires die een breed publiek moet bereiken. Hoe doe je dat? Met de strip Jan, Jans en de kinderen. Pieter ’t Hoen – bekend als Piet Paris, mode-illustrator en artistiek leider van de Arnhemse Mode Biënnale – is gastcurator in het CODA Museum in Apeldoorn. Vorig weekeinde opende hij er de tentoonstelling Jan, Jans en de Mode. Vooral aan het kleden van Jan Tromp beleefde Paris „ontzettend veel lol”. Hij houdt zijn lach in. „Het begon al met die snor”. Paris wijst op de etalagepop met een rossige dot haar onder de neus. „Jan heeft niets met mode.” De rest van de familie des te meer.

Mode is een terugkerend thema in de strips van Jan Kruis. Net zoals in de Libelle, het blad waar Jan, Jans en de kinderen sinds 1970 wekelijks in verschijnt.

Hoewel de personages maar niet ouder worden (Catootje bijvoorbeeld, is nog altijd een jaar of acht, Karlijn is dertien), verstrijkt wel de tijd. Jans, aanvankelijk huisvrouw, wordt in de jaren negentig lid van een politieke partij. Jan wordt huisman. En Hanna, een Bewust Ongehuwde Moeder, maakt haar entree.

Ook de mode verandert. Rokken gaan van mini naar maxi. Karlijn waagt zich in de jaren zeventig aan ‘laarsjes met plateauzolen en zulke hakken’. Jeroentje wordt punker. En Jans verruilt in 1995 haar typerende knot voor ‘sprietjes’ – een geëmancipeerde korte coup. Alleen Catootje (doorgaans in coltrui tot net boven de navel) en haar vader trekken zich weinig van de mode aan.

De tentoonstellingszaal van het CODA Museum is verdeeld in vijf ruimtes, voor elk gezinslid (plus Jeroentje) één. Bij ieder gezinslid hoort een strip. De strip vormt steeds weer het uitgangspunt voor een verzameling sieraden en kledingstukken.

Zo hoort bij Jans de strip waarin ze voor ‘tweevijfennegentig’ een zonnebril koopt, ‘niet van een Dior te onderscheiden’ (1973). De bril blijkt echter te hip voor haar garderobe, en Jans ziet zich genoodzaakt een dure nieuwe outfit aan te schaffen. Gastcurator Piet Paris exposeert mevrouw Tromp daarom als trendsetter. „Dat is de mode. Je kunt van alles mengen nu.” Hij heeft haar gekleed in een jurk van het Utrechts Centraal Museum: een Dior van 80.000 euro, de bril komt van de markt.

Jan Tromp daarentegen heeft niets met mode. Maar wel moeite met afstand doen van kledingstukken, blijkt in een strip uit 1979. Paris steekt hem daarom in een ‘antiek’ trouwpak (Dries van Noten) en selecteert daarbij accessoires met herinnering. Zoals trouwringen, en een ketting van het haar van een overleden dierbare (1900, collectie van het Arnhems Openluchtmuseum).

Paris heeft bij de samenstelling van de sieraden – van onder andere Otazu, Hans Appenzeller en Lam de Wolf – aan de Libelle-lezer gedacht. „Ik wil informeren. Zonder dat mensen er diep bij na moeten denken. Mode is meer dan een dure jurk.” Een aspect dat vaak bij Paris terugkomt. „Mode is een cultureel en maatschappelijk fenomeen. Iedereen, zelfs het doorsnee gezin, heeft ermee te maken.”

Niet voor niets noemt hij de tentoonstelling „helemaal Piet Paris”. „Beetje plat én elegant inhoudelijk”. Piet, dat is hier het gezin. Paris, dat is het verhaal van de accessoires. Een lastige spagaat? Paris: „Dat merk ik wel eens bij de Biënnale. Hoeveel geld gaat er naar Piet en hoeveel naar Paris? Een terugkerend dilemma.”

Desondanks, vindt Paris, is het prettig werken in een dwangbuis. Hij veroorlooft zich daarbinnen namelijk veel vrijheid. „Ik heb met mijn herinneringen aan de strips gewerkt. En me bij het uitzoeken van kledingstukken en sieraden niet verder in de karakters verdiept.” Burgerlijk is het geheel niet geworden, vindt hij. „Best chic toch?” En precies dat is tegenstrijdig in de tentoonstelling. Jan Jans en de kinderen zijn namelijk niet chic. Paris heeft een doorsnee familie aangekleed. Dat is de enige overeenkomst met de strip.

De tentoonstelling ‘Jan Jans en de mode’ is tot en met eind augustus te zien in het CODA Museum in Apeldoorn. Zie voor meer informatie www.coda-apeldoorn.nl