De graaf van Montecristo

Noem het toeval, maar in de week dat de toneelbewerking van De Graaf van Monte Cristo in première ging, arresteerde de politie een vermeende moordenaar die opereerde onder de naam van de romanheld van A. Dumas-père.

‘Wraak mogelijk motief voor moord op Sévèke’ kopte NRC Handelsblad nadat de vermoedelijke dader van de moord op de Nijmeegse activist Louis Sévèke was gearresteerd. Links naast het artikel stond een advertentie voor de nieuwste productie van het Nationale Toneel: De Graaf van Monte- Cristo, een bewerking van de beroemde roman van Alexandre Dumas uit 1844, met Stefan de Walle in de titelrol. ‘Wervelend spel rond wraakzucht en verraad’ luidde een geciteerde aanbeveling.

Liefhebbers van de 19de-eeuwse literatuur zullen onmiddellijk de connectie hebben gezien: de vermeende moordenaar van Séveke, Martinus T., maakte op internet gebruik van het pseudoniem ‘Edmund Dantes’ – en laat dat nu op twee letters na de naam zijn van de held van Dumas’ roman, Edmond Dantès! Zelfs de recherche was de overeenkomst niet ontgaan. Tien maanden geleden, toen alleen de schuilnaam van het onvindbare internetcontact van Sévèke nog bekend was, werd al gesuggereerd dat het motief voor de moord in Nijmegen wel eens persoonlijke wraak geweest kon zijn, in plaats van intimidatie of politieke onenigheid.

Hoe het ook zij, zowel de zaak-Sévèke als de toneelbewerking van regisseur Johan Doesburg brengt Dumas’ Comte de Monte Cristo weer terug in de herinnering. Terecht, want geen roman is zo romantisch als Dumas’ verhaal van de onschuldig veroordeelde zeeman die na lang lijden wraak neemt op de mannen die hem in het verderf stortten. Er wordt gezucht, gehuild en gezwolgen in woede en machteloosheid – door de hoofdpersonen, en ook door de lezer. De auteur bespeelt weergaloos de harten van zijn publiek. Zijn roman was midden vorige eeuw het favoriete voorleesboek van de analfabete arbeiders in de sigarenfabrieken in Cuba; uit bewondering vroegen zij Dumas toestemming om een sigaar naar zijn held te noemen: dat werd de Montecristo.

De Graaf van Monte Cristo is meer dan een hoogtepunt uit de Romantiek. Als we Dumas mogen geloven, was het Parijs van zijn tijd een slangenkuil. In deze samenleving zonder normen is de Graaf de wrekende God die uit het niets opduikt en recht doet aan allen. Of Martinus T. zich ook zo’n wreker gevoeld heeft, moet blijken uit het aanstaande proces. Maar het kan natuurlijk ook zijn dat ‘Edmund Dantes’ gewoon een liefhebber was van dure sigaren.

Pieter Steinz

In ‘Iedereen praat over...’ worden boeken met nieuwswaarde besproken.