Alleen de cynicus begrijpt Nigeria

Bedrog bij de lokale verkiezingen vorige week leidde tot een golf van geweld.

„Het is een primitieve vorm van politiek.”

Een stevige brok cynisme is vereist om de dynamiek van de Nigeriaanse politiek te kunnen vatten. De verbijsterde waarnemer krijgt moeilijk greep op de schijnbare chaos en verwarring. Neem het volgende gesprek op een diplomatieke borrel in de Nigeriaanse hoofdstad Abuja.

Een westerse diplomaat tikt een hoge partijfunctionaris van de regerende Democratische Volkspartij (PDP) op de schouder. „Opnieuw een verpletterende overwinning voor uw PDP zaterdag bij de presidentsverkiezing lijkt me geen goed idee”, oppert de diplomaat. Hij nipt aan zijn glas, zijn Nigeriaanse gesprekspartner knabbelt aan nootjes. „U heeft gelijk ambassadeur”, antwoordt de partijfunctionaris, „onze jongens hebben hun acties bij de deelstaatverkiezingen vorige week overdreven. Maar sommige deelstaten moesten we winnen, hoe dan ook.”

Leiders van de PDP evenals president Olusegun Obasanjo noemen de deelstaatverkiezingen „redelijk eerlijk en vrij”. Westerse landen lijken, hoewel hun diplomaten erkennen dat er fraude plaatsvond, niet op een ruzie aan te sturen met het olierijke Nigeria. De oppositie kondigde dinsdag vanwege het schaamteloze bedrog een boycot aan en trok vervolgens donderdag dit dreigement weer in. „Aan het einde van de dag heeft iedereen van de politieke elite dezelfde belangen”, lacht een Nigeriaanse columnist. „De politici wedijveren begerig om de macht, maar ze voeren geen strijd op leven en dood.”

De gedeelde belangen zijn enorm, groter dan waar ook in zwart Afrika. Miljoenen, misschien zelfs miljarden dollars zijn ‘verdwenen’ tijdens de afgelopen acht jaar burgerbestuur, net als onder de voorgaande militaire regimes toen grote delen van de olie-inkomsten werden gestolen.

De machtstrijd is altijd het heftigst op het niveau van de 36 deelstaten, want daar worden de miljoenen voor bijvoorbeeld onderwijs en gezondheidszorg gespendeerd. De opstappende deelstaatgouverneurs en de leden van de deelstaatparlementen genoten immuniteit tijdens hun ambtstermijnen en zijn er dus bij gebaat dat hun opvolgers geen rechtzaken tegen hen beginnen.

Neem de deelstaat Ekiti. De jonge en dynamische kandidaat Kayodi Fayemi nam het op tegen de rivaal van de PDP. Een plaatselijke PDP-partijlid vertelt: „We kregen de boodschap van de president: hoe dan ook, de PDP móet Ekiti winnnen”. Op de verkiezingsdag afgelopen zaterdag vielen PDP jongeren stemlokalen op het platteland aan. Ze joegen kiezers weg, vulden stemkaarten in en confisqueerden stembussen. Politie en leger keken toe. In de volksbuurten van urbane gebieden bleek bij het tellen van de stemmen ’s avonds dat Kayodi Fayemi voorlag. Rond middernacht bracht een naaste adviseur van Obasanjo een bezoek aan het hoofdkantoor van de verkiezingscommissie in de deelstaat. Journalisten, analisten en opiniepeilingen hadden een grote zege voor Kayodi Fayemi voorspeld, maar de volgende ochtend werd de PDP-kandidaat tot winnaar uitgeroepen.

Onafhankelijke Nigeriaanse verkiezingswaarnemers menen dat in tien van de 36 deelstaten de stembusdag door „grondige fraude” werd verstoord. Officieel won de PDP in 26 van 32 deelstaten. Deze ongeloofwaardige uitslagen hebben tot een golf van geweld geleid. Vanaf het begin van de week komen uit alle delen van het land berichten over geweld tegen PDP-aanhangers en partijleden. Kantoren van de regeringspartij gaan in vlammen op. Jongeren zijn woedend, ouderen zijn bang.

Sommige doorgewinterde Nigeriaanse waarnemers halen hun schouders op over de ontstane commotie. „Onze politici weten niet beter”, zegt een hoge kerkleider. „Zeker, het is een primitieve vorm van politiek maar vergeet niet dat we pas acht jaar burgerbestuur achter de rug hebben. Het is een geleidelijk proces om het politieke spel eerlijk te maken”.

Een niet cynische ingestelde en bezorgde westerse ambassadeur noemt „de komende paar dagen cruciaal in Nigeria’s geschiedenis”. Hij hoopt op minder bedrog en geweld bij de presidentsverkiezingen zaterdag. „Het meest droevige is misschien nog wel dat de presidentskandidaat voor de PDP links en eerlijk lijkt te zijn. Hij deed niet mee aan het verkiezingsbedrog, maar zijn geloofwaardigheid straks als president is ernstig afgebrokkeld”.

In de PDP lijkt in de huidige verwarring even geen plaats voor pijnlijke conclusies. „Ach meneer”, zegt een invloedrijke adviseur van een PDP-gouverneur. „Nigeria is in feite een eenpartijstaat. Het pluriforme méérpartijensysteem past niet bij Afrika.”