Weer geen direct rookverbod

Dit kabinet, met twee partijen die opkomen voor het ongeboren kind, laat zwangere werkneemsters in cafés toch nog jaren meeroken, vindt

Martin van den Berg.

Het voorstel van de horeca om volgend jaar restaurants en hotels rookvrij te maken, is een stap in de goede richting. Maar dat in cafés nog tot 2011 gerookt mag worden, is onbegrijpelijk. In 2003 kwam de Gezondheidsraad al tot de conclusie dat meeroken tot verhoogde gezondheidsrisico’s leidt, zoals longkanker, hart- en vaatziekten en een lager geboortegewicht van de baby bij zwangere meerooksters.

Volgens de horeca zou invoering van een rookverbod tot onaanvaardbaar financieel verlies leiden. Dit argument wordt echter op geen enkele manier ondersteund door de feiten. Sterker nog, een analyse in 2003 toonde aan dat een verbod geen – of zelfs een positieve – invloed had op de financiële resultaten in de horeca.

Als minister Klink (Volksgezondheid) akkoord gaat met het horecavoorstel, zou het betekenen dat caféwerknemers nog jarenlang aan een verhoogd risico op longkanker (20-30 procent), borstkanker (ten minste 70 procent) of hart- en vaatziektes (25-30 procent) worden blootgesteld. Daarbij zouden zwangere vrouwen zich extra bewust moeten zijn van het risico voor hun ongeboren kind.

Uit onderzoek is gebleken dat het meeroken van een zwangere vrouw zonder enige twijfel leidt tot het opnemen van nicotine of zijn afbraakproducten door de foetus. Concentraties hiervan kunnen bij de foetus zelfs hoger zijn dan bij de moeder zelf, waarschijnlijk door het minder efficiënte stofwisselingssysteem. Diverse studies hebben een duidelijk negatief effect op de gezondheid van de foetus vastgesteld. En zelfs al in de bevruchtingsfase. Uit een Canadese studie blijkt dat meerokende vrouwen 50 procent minder kans op een succesvolle ivf-behandeling hebben.

Al in 1999 toonde een Poolse studie aan dat meeroken gedurende vier tot zeven uur per dag een duidelijke afname in het geboortegewicht veroorzaakt. Als belangrijke oorzaak van deze groeiremming wordt het ontstane zuurstoftekort van de foetus gezien.

Onderzoeken uit de VS en India geven aanwijzingen dat door meeroken op de werkplek de vrouw 60 tot 140 procent meer kans heeft op een te vroege geboorte. Zij loopt ook een 2 tot 4 keer hogere kans op een baby met een lager geboortegewicht. Een Amerikaanse studie uit 2004 berekende dat circa 10 procent van vroeggeboorte, foetussterfte en lager geboortegewicht te wijten kan zijn aan meeroken op de werkplek of thuis.

Het zuurstoftekort bij de foetus door meeroken is deels te wijten aan koolmonoxide. Hierbij is het verontrustend dat recent proefdieronderzoek heeft aangetoond dat de combinatie van koolmonoxide en nicotine de groeiremming van foetale hersencellen door zuurstoftekort nog eens kan versterken. Van een dergelijke groeiremming wordt verwacht dat dit op latere leeftijd kan leiden tot afwijkingen aan het zenuwstelsel.

De eerste aanwijzing hiervoor lijkt gevonden in een Amerikaans onderzoek uit 2006: er is een relatie tussen meeroken van de moeder en hartslag en ademhalingsritme van de baby in de eerste maand na de geboorte.

Als cafés pas in 2011 rookvrij worden, zal dit extra risico voor de ongeborene zich nog vier jaar blijven voordoen. In dat geval zijn overheid en politiek, naast werkgevers, willens en wetens verantwoordelijk voor gezondheidsschade bij ongeborenen van deze horecawerkneemsters. Dat is een opmerkelijk standpunt voor een kabinet waarvan twee partijen op grond van religieuze overtuigingen de bescherming en het recht van het ongeboren kind hoog in het vaandel hebben staan.

Een tussenvoorstel is dit. Zwangere werkneemsters zouden in afwachting van het algemene rookverbod, niet meer mogen werken in horecagelegenheden waar gerookt wordt. Zij behoren betaald verlof te krijgen tot na de bevalling. Een dergelijke betaald verlof zou ook overwogen moeten worden voor de borstvoedingsperiode, omdat nicotine via passief roken eenvoudig wordt overgedragen aan de zuigeling. Daarnaast is het raadzaam om vrouwelijke horecawerknemers met vruchtbaarheidsproblemen op betaald verlof te sturen, tot duidelijk wordt of de rokerige werkomgeving de oorzaak is. Door dit betaalde verlof krijgt de horeca een zware financiële last opgelegd. Hierbij kan men zich afvragen of de branche dan niet beter af is met een algeheel rookverbod.

Rest de vraag hoe zwangere vrouwen tot 2008 uit eten kunnen gaan in restaurants waar geen rookvrije ruimtes zijn. Het risico voor hen is niet te kwantificeren, maar ook niet uit te sluiten. Misschien is het een idee om bij restaurants en cafés de deur te voorzien van een sticker: ‘Hier wordt meegerookt. Dit kan schadelijk zijn voor uw baby!’

Martin van den Berg is hoogleraar toxicologie bij het Institute for Risk Assessment Sciences van de Universiteit Utrecht.