Wat heeft Nederland te zoeken in Irak?

NRC Handelsblad organiseert zondag samen met De Rode Hoed een debat over het nieuwe boek over Irak van redacteur Carolien Roelants en correspondent Thomas Erdbrink. Hans van Baalen (VVD), Harry van Bommel (SP) en Maarten van Rossem (Universiteit Utrecht) discussiëren daar over de Nederlandse betrokkenheid bij de oorlog in Irak. Hier alvast de aftrap van Van Baalen en Van Bommel.

Er is in de Kamer de laatste vier jaar veel en polariserend gesproken over de politieke steun die het demissionaire kabinet-Balkenende I (CDA-VVD-LPF) begin 2003 verleende aan de Amerikaanse militaire interventie in Irak. Bij de formatie van het kabinet-Balkenende IV (CDA-PvdA-CU) is door de coalitiefracties in de Tweede Kamer overeengekomen geen parlementair onderzoek naar het Irakbeleid van het Nederlandse kabinet te steunen.

Zelfs de PvdA moest in het Kamerdebat over Irak van 4 april erkennen dat de opeenvolgende bewindslieden sinds begin 2003 de Kamer juist hadden geïnformeerd en dat een parlementair onderzoek dus overbodig was. Hiermee kwam een einde aan vier jaar morele verontwaardiging van de PvdA over de Nederlandse betrokkenheid bij Irak. Met deze koerswijziging van de PvdA opent zich het perspectief van een veel wezenlijker debat: hoe kan Nederland het zo zwaar beproefde Irak het beste ondersteunen op weg naar vrede en ontwikkeling.

Voor de VVD houdt de destijds terecht verleende politieke steun aan de militaire interventie een blijvende betrokkenheid bij Irak in. Als Irak explodeert en het sektarisch geweld ontaardt in een echte burgeroorlog, dan staat de regio in vlammen. Kandidaat-EU-lidstaat Turkije, Syrië, Jordanië en oliestaten Iran, Koeweit en Saoedi-Arabië zullen als buurstaten bij de burgeroorlog betrokken raken. Hetzelfde geldt voor Israël, de Palestijnse Autoriteit, Libanon, Egypte en de Golfstaten.

De repercussies voor de politieke en economische stabiliteit zullen dramatisch zijn. Ook Afghanistan zal meegezogen worden. Het internationaal terrorisme zal in Irak en Afghanistan blijvend een uitvalsbasis vinden. Irak mag dus niet mislukken en degraderen tot failed state.

De veiligheidsbelangen van de VS, Europa, Turkije, Israël, Afghanistan en gematigde Arabische staten aan de ene kant en die van Iran en Syrië aan de andere kant zullen hierbij elkaar overlappen. Les extrêmes se touchent. Realpolitik ten aanzien van Irak biedt kansen om ook andere openstaande conflicten op te lossen of te bevriezen.

Nederland heeft een goede naam in Irak opgebouwd. NAVO-, EU- en VN-lid Nederland draagt wezenlijk bij aan de NAVO-trainingsmissie in Irak, de ISAF-missie in Zuid-Afghanistan, EUFOR in Bosnië en UNIFIL in Libanon. Nederland heeft goede banden met gematigde moslimlanden, zoals Marokko, Jordanië en Indonesië.

Nederland zou daarom initiatieven moeten nemen om Amerikaanse en Britse troepenreducties in Irak via internationalisatie op te vangen. Hieraan zou het professionele leger van Indonesië een belangrijke bijdrage kunnen leveren. Juist nu de Nederlands-Indonesische betrekkingen opbloeien, liggen daar goede mogelijkheden voor een Nederlands-Indonesisch partnership voor Irak. Een Nederlands-Indonesische militaire deelname aan een nieuwe coalitie in Irak mag daarbij niet worden uitgesloten.

Vanzelfsprekend hangt de Nederlandse betrokkenheid direct samen met onze internationale militaire verplichtingen. Overbelasting van de Nederlandse krijgsmacht moet voorkomen worden. Hiernaast kan Nederland via het budget voor ontwikkelingshulp wezenlijk bijdragen aan het herstel van de infrastructuur in Irak. Ook het Nederlandse bedrijfsleven kan daarbij een rol van betekenis spelen.

Wanneer de Europese Unie relevant wil zijn in Irak, dan mag het niet bij papieren verklaringen blijven. De unie moet bereid zijn haar Battle Groups in Irak te ontplooien en te bemiddelen en te investeren in dit door god verlaten land. Ook de NAVO kan, in samenwerking met de EU, de Amerikanen en de Britten met haar NATO Response Force (NRF) en haar Strategic Response Force (SRF) ontlasten. De EU heeft voldoende financiële middelen voor ontwikkelingssamenwerking om zo’n nieuwe internationale coalitie financieel mogelijk te maken.

Nederland moet in de EU en de NAVO initiatieven voor die nieuwe coalitie voor Irak nemen. Nederland is niet tot het onmogelijke gehouden, maar moet actief bij de pacificatie van Irak betrokken zijn. Na het Irakdebat van 4 april is de tijd daarvoor rijp. Niet omzien of zwartepieten, maar vooruitkijken. Het is tijd voor keuzes.

Hans van Baalen is woordvoerder Buitenlandse Zaken van de VVD-fractie in de Tweede Kamer en lid van de Parlementaire Assemblee van de NAVO.