Stappers gesmoord in andermans walmen

Nederland loopt achter bij het rookverbod in de horeca. In Ierland, Italië en Nieuw-Zeeland is met onderzoek aangetoond dat een rookvrije horeca gezonder is. En dat de cafés en restaurants gewoon blijven bestaan.

Toen op 10 januari 2005 een rookverbod werd afgekondigd in Italiaanse openbare ruimten, bars, cafés en restaurants, daalde direct het aantal hartaanvallen bij mensen onder de zestig. De snelle werking van het verbod werd gevonden bij onderzoek in Piemonte, in Noord-Italië, in een gebied met vier miljoen inwoners. Het effect was klein (ongeveer zeventig slachtoffers), maar duidelijk. Onderzoekers van de universiteit van Turijn analyseerden dat de teruggang vooral kwam doordat minder mensen meerookten.

Meeroken, het inademen van andermans uitgeblazen sigarettenrook, is schadelijk voor de gezondheid. Het is een van de redenen dat roken in openbare ruimten en op het werk verboden is. In Nederland is de horeca nog uitgesloten van dat verbod. Meeroken gebeurt in Nederland vooral thuis – zolang een medebewoner rookt – en in cafés en restaurants. Minister Klink (Volksgezondheid) heeft gezegd dat hij de hele horeca volgend jaar rookvrij wil hebben. De horecaondernemers reageerden deze week met een voorstel voor gefaseerde invoering: de hotels en restaurants in 2008, en in 2011 de cafés en disco’s.

Het inademen van tweedehands sigarettenrook is slecht voor mensen met astma en andere luchtwegziekten. En langdurig meeroken verhoogt de kans op de longziekte COPD, waarbij de longblaasjes hun elasticiteit verliezen en het ademen steeds moeilijker wordt. Minder bekend is het korte-termijneffect, waar de onderzoekers in Piemonte het directe effect op het aantal hartaanvallen aan toeschrijven. In het bloed van meerokers zijn meteen veranderingen te zien die het risico op een hartinfarct verhogen.

Het lange-termijneffect van de horecarookverboden die de afgelopen jaren al zijn afgekondigd is nog niet bekend. Maar combinatie van gegevens over de schadelijke effecten van meeroken en de gemeten luchtkwaliteit in de cafés, voor en na de tabakban schept hoge verwachtingen.

In Nieuw-Zeeland gingen vrijwilligers in de maanden voor het rookverbod (op 10 december 2004) op vrijdag- of zaterdagavond het café in en bleven drie uur zitten. Zodra ze buiten kwamen, leverden ze speekselmonsters in. Bij analyse vonden onderzoekers daarin zonder uitzondering schadelijke stoffen uit sigarettenrook, het bewijs voor meeroken. Zelfs waar er adequate afzuiging aanwezig leek, hadden de proefpersonen toch duidelijk ‘meegerookt’ volgens de speekselanalyses.

Het horecapersoneel profiteert het meest, wat hun gezondheid betreft. Zij werken dagelijks urenlang in vervuilde lucht, waarmee ze vaak makkelijk de etmaalnormen voor bijvoorbeeld schadelijk fijnstof overschrijden. Dat bleek in Ierland en Schotland, waar de pubs de afgelopen twee jaar rookvrij zijn geworden.

Maar behouden de barmannen hun baan in een rookvrije bar? In Ottawa, Canada is de horeca sinds 1 augustus 2001 rookvrij. De universiteit van Toronto keek naar de belastingregistraties van de horeca in Ottawa, in de jaren 1998 tot en met 2002. Er was geen trendbreuk rond die gevreesde eerste augustus 2001. Er was geen abrupte verandering en er was geen langzame verandering. De onderzoekers concluderen dat hun resultaat naadloos aansluit bij veel eerder onderzoek dat liet zien dat een rookverbod ook economisch gezien niet slecht is voor de horeca.