Kroes, kartelkraakster

Kartelvorming is zo oud als het zakendoen. Nederland met zijn overlegcultuur was jarenlang kartelland bij uitstek. In andere tijden werden prijsafspraken om de veelal buitenlandse concurrentie uit te sluiten door de overheid gestimuleerd. In feite was de Vereenigde Oost-Indische Compagnie een groot kartel, met de verregaande samenwerking waartoe de zeventiende-eeuwse kooplieden uit opportunistische overwegingen hadden besloten. Prijsafspraken zijn nu bij wet verboden. In Brussel zetelt een kartelwaakhond met tanden. Het gezag van de Europese kartelrechercheurs straalt af op dat van de Nederlandse Mededingingsautoriteit, die zich ook steeds meer roert. Toch is kartelvorming moeilijk uit te bannen – zie de spectaculaire boetes die Nederlandse bierbrouwers moeten betalen, omdat ze nog maar enkele jaren geleden de Europese mededingingsregels overtraden.

Heineken, Grolsch en Bavaria hebben van de Europese Commissie geldstraffen gekregen van ruim 273 miljoen euro, waarvan het grootste deel – 219 miljoen – naar marktleider Heineken gaat. Eurocommissaris Neelie Kroes (Mededinging) zegt over bewijzen te beschikken dat het topmanagement aan geheime kartelbijeenkomsten heeft deelgenomen in hotels en restaurants. Er was goede reden om daar het glas te heffen op de vermeende bierakkoorden. Kartelvorming loont immers. Eerder onderzoek heeft uitgewezen dat prijsafspraken een geldelijk gewin kunnen opleveren van meer dan 20 procent van de omzet. Een kartel bestaat gemiddeld zes jaar, en een derde zelfs meer dan tien jaar. Het profijt kan immens zijn. Direct of indirect is de consument de dupe. Bij het bierkartel betroffen de prijsafspraken, gemaakt tussen 1996 en 1999, het biergebruik in de horeca en het bier dat in supermarkten werd verkocht.

Als de Commissie haar werk goed heeft gedaan, is het terecht dat Koninklijke Horeca Nederland een miljoenenclaim voorbereidt om kroegbazen en restauranthouders schadeloos te stellen. Het lijkt erop dat Kroes niet over één nacht ijs is gegaan. Haar speurders hebben zeven jaar aan de zaak gewerkt, en gisteren klonk het weerwoord van de ‘verbijsterde’ brouwers niet erg overtuigend. Het interessante is dat de kwestie door informatie van de Belgische brouwerij InBev in een stroomversnelling raakte. InBev zat kennelijk ook in het complot, maar was bereid essentiële gegevens over de kartelvorming te verschaffen als haar boete werd kwijtgescholden. In het politiewerk zijn zulke deals al langer bekend. Onomstreden is het niet, maar in dit geval heeft het goed gewerkt.

In de paar jaar dat EU-commissaris Kroes op haar post zit, heeft ze zich laten gelden als een geduchte kartelkraakster. Ze duldt geen prijsafspraken in Europa – dat is haar boodschap, die ze kracht bijzet met afschrikwekkende boetes. Ze handelt zonder aanzien des persoons en pakt giganten aan als Microsoft, fabrikanten van waterkranen en liften dan wel zeetransporteurs waarvan ze vermoedt dat deze de concurrentie uitsluiten. De wet is duidelijk: kartelvorming mag niet. Het is goed dat Brussel dit serieus neemt en de consument tegen kwaadwillenden beschermt. Europa werkt. Kroes heeft daarvan een helder bewijs geleverd.