Insmeren, scrubben, zweten, stoom afblazen

Het traditionele badhuis voor vrouwen, de hammam, in de Haagse Schilderswijk bestaat 12 jaar.

Het ritueel raakt langzaam ingeburgerd in Nederland.

Het is er heet, en het is er nat. Met z’n gekleurde tegels heeft het badhuis in Den Haag een Mondriaanse uitstraling. Op de verwarmde marmeren buiksteen recht onder de koepel wast een Marokkaanse vrouw de rug van een vriendin. Ze draagt een witte oma-onderbroek, en verder alleen aluminiumfolie om haar hoofd. Op die manier trekt de henna het beste in je haren, verzekert ze.

Met de traditionele geruite hammamdoek over hun schouders geslagen zitten Jeshica (26), Wendy (23) en hun moeder Linda (48) den Houdijker uit Uitgeest in de rustruimte te ontspannen. Het enige wat de dames missen is een waterpijp. Linda, die een arrangement voor haar verjaardag kreeg, vindt het heerlijk dat mannen hier niet welkom zijn. „Als die er waren, dan was ik niet gekomen.” Ze zou hier wel elke week willen komen.

Volgens de echte hammamcultuur zijn ‘zelfs de muggen hier vrouwelijk’. Jongens mogen met hun moeders mee tot ze interesse beginnen te tonen voor vrouwen. In de Turkse rivièra kunnen toeristen gemengd baden en worden er bubbelbaden in de hammam geplaatst om buitenlandse bezoekers te lokken. Hans Klomp, initiatiefnemer van de hammam in Den Haag, vindt dat niet kunnen. „Dat is zoiets als kebab combineren met appelmoes. Allebei smaken ze uitstekend, maar je moet ze niet samen eten.”

Toen in de jaren negentig de Schilderswijk werd gerenoveerd, bedacht Klomp als secretaris van de bewonerscommissie dat er een hammam moest komen. Op dat moment was de helft van de bewoners van allochtone afkomst. Inmiddels is dat percentage gestegen tot negentig procent.

Het duurde nog vijf jaar voordat de Haagse hammam er ook werkelijk kwam. De D66-fractie was ertegen: die vond een hammam niet goed voor de emancipatie. En de bestuurders van allochtone organisaties – allemaal mannen en goed ingeburgerd – wilden niet onder ogen zien dat er vrouwen waren die een badhuis nódig hadden. Gemeente, bank, belastingdienst, alles zat tegen, vertelt Klomp.

Nu, na twaalf jaar en ruim een half miljoen bezoekers, is de Haagse hammam, onopvallend ingeklemd tussen rijtjeshuizen en een groot sportcentrum, niet meer weg te denken. Het publiek wordt bovendien steeds diverser. Mannen zijn er op bepaalde, eigen uren welkom, maar vooral onder vrouwen is het een succes.

„Hammam is hip onder Nederlandse vrouwen”, zegt Jamila Johri (35), eigenaar van de Dunya hammam in Rotterdam. Van de vijfhonderd bezoekers die ze elke week krijgt is 80 procent van autochtone afkomst. Voor hen is het nog bij lange na niet een wekelijks ritueel, ze komen hooguit een keer in de maand. „Sommigen moet ik nog steeds uitleggen dat de oude huidcellen die gescrubd worden gewoon weer terug komen”, zegt Johri.

Maar ook Marokkaanse klanten werven viel haar niet mee in het begin. Een beveiligingssensor met een rood licht zagen ze aan voor een camera. Ze dachten dat ze werden gefilmd. Ook als er foto’s worden gemaakt voor dit artikel duiken sommigen ondanks de geruststellende woorden van Johri angstvallig weg.

Johri bezoekt tijdens haar vakanties in Marokko van jongs af aan elke week een hammam. Dat miste ze erg in Rotterdam. Ze liet haar man anderhalf jaar geleden een oude boekwinkel ombouwen. Johri’s hamman ademt een huiselijke sfeer. Er is een kleine rustruimte, boven de divan met royale kussens hangen gordijnen met kraaltjes. De tegels in het badhuis komen uit Marokko, de marmeren wasbakken uit Turkije.

Een medewerkster epileert er wenkbrauwen met een touwtje. Een jonge Marokkaanse wandelt op naaldhakken de kleedkamer binnen. Ze is gehuld in een zwarte lange jas en dito hoofddoek. Langzaam kleedt ze zich uit en slentert in haar slipje op haar gemak naar de douche. Zelfs preutse meiden die in het begin hun topje aanhouden, durven even later wel hun borsten te tonen.

Anoek Dekkers uit Goirle is met vijf vriendinnen in de Dunya hammam, voor haar vrijgezellenfeest. In mediterrane landen is het een oud gebruik dat de bruid voor de bruiloft wordt meegenomen naar een hammam voor een uitgebreide schoonmaakbeurt. Vaak wordt ze ook met hars kaal geplukt.

Dekkers houdt het bij een verwenmiddag. Haar vriendinnen hadden haar voor de grap verteld dat ze gingen bungeejumpen. Stoom afblazen bevalt haar toch beter.