Agressief door eenzaamheid

Cho Seung-hui is niet de enige ‘loner’ die moordde.

Eenzaamheid kan mensen bijzonder agressief maken.

Over het karakter Cho Seung-hui, de 23-jarige student van Zuid-Koreaanse afkomst die maandag 32 studenten plus zichzelf doodschoot, wordt steeds meer bekend. Wat voor iemand was het, die tot zoiets in staat bleek? Een zwijgzame, in zichzelf teruggetrokken jongen. Een eenling. Hij vermeed contact met zijn medestudenten, in toenemende mate. Hij had zelfs nauwelijks contact met zijn ouders. Hij droeg vrijwel altijd een zonnebril en men zegt dat hij sliep met een lamp op zijn hoofd. Hij was een bekende van de politie, omdat hij wel eens meisjes had gestalkt, die hij overigens niet persoonlijk kende. Ook fotografeerde hij stiekem mensen onder tafel en schreef hij in een schrijfklas dusdanig gewelddadige verhalen dat het hoofd van de afdeling Engels de politie en de schoolpsychologen erbij haalde. Maar die kregen geen vat op hem.

Het zal psychologen allemaal niet zo erg verbazen – misschien de details wel, zoals die lamp, maar zeker niet de eenzaamheid, de afzondering. Vier jaar geleden publiceerde een team sociaal-psychologen, onder leiding van Mark Leary van Wake Forest University, een analyse van vijftien Amerikaanse school shootings in de periode 1995-2001 in het wetenschappelijke tijdschrift Aggressive Behavior. Bij dertien van de schietpartijen lagen de daders uit de groep – ze werden gepest of genegeerd – of voelden ze zich bijvoorbeeld afgewezen door iemand op wie ze verliefd waren. Andere risicofactoren waren interesse in wapens, dood en satanisme, en psychologische problemen zoals depressie of sadistische neigingen. Cho voldoet aan vrijwel al die criteria.

Vooral de eenzaamheid is interessant, als risicofactor. Volgens psychologen is het een basisbehoefte van de mens om zich prettig verbonden te voelen met anderen. Het lijkt dus tegenstrijdig dat iemand die uit de groep ligt, agressief wordt in plaats van onderdanig en vriendelijk, in een poging aardig gevonden te worden. Toch blijkt het keer op keer uit onderzoek: afgewezen worden leidt tot agressie. Het is vaak nogal sadistisch onderzoek, waarbij mensen door hun medeproefpersonen nooit worden gekozen om mee samen te werken, of waarbij hun verteld wordt dat ze relatief vroeg in hun leven alleen zullen achterblijven, zonder partner of vrienden. Roy Baumeister van Florida State University publiceerde erover in een wetenschappelijk artikel met de titel If You Can’t Join Them, Beat Them: zijn proefpersonen werden erg gemeen van de afwijzing.

Ook toonde Baumeister aan dat de psychische pijn die afwijzing veroorzaakt, direct verwant is aan en verwerkt wordt door hetzelfde systeem als lichamelijke pijn. Dáárom verdooft afwijzing mensen alsof hun ernstig lichamelijk letsel is toegebracht. En dáárom gaan afgewezen mensen raar doen en kunnen ze de controle over zichzelf verliezen. Ook mensen die hun partner mishandelen of zelfs vermoorden, blijken dat meestal te doen omdat ze zich afgewezen voelen. Vooral mensen die narcistisch zijn en afwijzing dus extra onterecht vinden, reageren agressief.