Zwaaien met de gele kaart

Het Nederlandse parlement kijkt Brussel scherper op de vingers in Europese zaken.

Nu willen de Kamers meer greep op de eigen ministers.

De bestrijding van milieuvervuiling is een zaak van Europa. Maar zodra criminaliteit in het spel is, moet Den Haag beslissen. Foto Peter Hilz Nederland, Rotterdam, 18 december 2006 luchtvervuiling, Zwanen in de weilanden. Industrie shell Pernis windstille dag smog Skyline polder Schieveen, polder ten noorden van Rotterdam Airport / zestienhoven, en ten oosten van snelweg autosnelweg A13 De landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteit van het gebied en de omgeving is groot. De droogmakerij dateert uit de tweede helft van de 18e eeuw. De Gemeente Rotterdam en vereniging Natuurmonumenten werken samen aan een Schieveen als natuurpark en bedrijvenpark / Businesspark: A. hoogwaardig bedrijventerrein ( 75 hectare ) B. natuurgebied met recreatie voorzieningen, fiets en wandelpaden C. ruimte voor waterberging ( waterbeheer ) D. nieuwe woningen langs de oude bovendijk landelijk gebied landschap natuur schieveensepolder milieu natuurpark natuurontwikkelingsgebied Agrarisch grasland, natuurgebied omwonenden en boeren zijn tegen de plannen bestemmingsplan agrarisch gebied ontwikkelingsgebied verstedelijking platte land hoogbouw foto: Peter Hilz Hilz, Peter

Moet de Europese Unie (EU) zich bemoeien met het echtscheidingsrecht, bescherming van de bodem tegen erosie of het bestraffen van zware milieudelicten? Helemaal niet. Daar moet Brussel met zijn handen vanaf blijven, vinden de Eerste en Tweede Kamer in Den Haag. Deze zaken moeten nationaal worden geregeld. Maar de voltooiing van de gezamenlijke markt voor de post of nauwe Europese samenwerking door technische universiteiten zijn typisch onderwerpen waar de EU zich wél mee moet bemoeien.

Niet eerder heeft het Nederlandse parlement zich zo intensief bezig gehouden met de plannenmakerij in Brussel als in de laatste twaalf maanden. „Wij willen een Europa dat werkt – en het parlement kan veel meer doen om dat te bereiken”, zegt Tweede Kamerlid Han ten Broeke (VVD). Hij is lid van de parlementaire commissie die de stapels wetgevingsvoorstellen van de Europese Commissie toetst. Kan iets beter op Europees niveau worden geregeld of op nationaal niveau, is de vraag voor de gemengde commissie van Eerste en Tweede Kamerleden.

Sinds kort, want bijna vijftig jaar lang heeft het parlement het er bij laten zitten. „Dit hadden we veel eerder moeten doen”, bekent Eerste Kamerlid Erik Jurgens (PvdA). „De toetsing is pure winst.” In het verleden is het parlement volgens hem veel te onverschillig geweest. Het liet de Europese regels maar op zich afkomen.

Zo kon het gebeuren dat de toenmalige minister Pronk (PvdA, Milieu) in 1999 instemde met Europese normen voor fijnstof in de lucht, in de wetenschap dat Nederland grote moeite zou hebben tijdig aan die normen te voldoen. Nog steeds liggen honderden grote bouwprojecten in Nederland stil, omdat ze bij realisering leiden tot te veel fijnstof. Als de Eerste en Tweede Kamer destijds hadden opgelet, hadden ze Pronk kunnen dwingen niet met de fijnstofnormen in te stemmen, of kunnen aandringen op tijdige investeringen in een betere luchtkwaliteit.

In landen als Denemarken, Oostenrijk of Engeland is het parlement al lang veel strenger in de controle op de eigen regering in Europese zaken. Maar het ‘nee’ van de Nederlanders tegen de Europese Grondwet in 2005 heeft ook de parlementariërs in Den Haag wakker geschud. De Kamer is de Europese wetgevingsinitiatieven beter gaan controleren. Als experiment werd ruim een jaar geleden de commissie-Van Dijk opgericht, genoemd naar de voorzitter, Tweede Kamerlid Jan Jacob van Dijk (CDA).

Gisteren stuurde de commissie het evaluatierapport naar het presidium van de Kamer. Het belangrijkste advies luidt: doorgaan, in een hoger tempo én met alle politieke partijen die bij de Kiesraad zijn ingeschreven. „Ook de Partij voor de Dieren van Marianne Thieme en de Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders moeten vertegenwoordigers in onze commissie hebben”, zegt Van Dijk.

Hoewel de commissie-Van Dijk kritisch is over het grootste deel van de Brusselse plannen, is zelfs de meest pro-Europese partij in de Tweede Kamer te spreken over de resultaten. Boris van der Ham (D66): „Het belangrijkste is dat de betrokken Kamerleden en ambtenaren op deze manier meer kennis van Europa krijgen. Aan de luchtkwaliteit hebben we destijds nauwelijks aandacht besteed en daar hebben we later veel last van gehad. Nu spreekt het parlement zich vaker uit over Europese voorstellen en stuurt het ministers vaker met een duidelijke boodschap naar de Europese onderhandelingstafel.”

Maar kan het parlement ook de rode kaart trekken en wetgeving uit Brussel tegenhouden? „Dat kunnen we niet”, erkent Van Dijk. Alleen de gele, waarschuwende, kaart kan getrokken worden. Daarom ijvert Ten Broeke (VVD) ervoor de controle van de volksvertegenwoordiging met een ‘parlementair voorbehoud’ te vergroten. Nederlandse regeringsvertegenwoordigers mogen dan pas onderhandelen nadat de Kamer zich over een onderwerp heeft uitgesproken.

Lees meer over de commissie: europapoort.eerstekamer.nl