Wie is verantwoordelijk?

Oud-correspondent Joris Luyendijk wil dat journalisten het eerlijk zeggen wanneer ze iets niet weten, of maar een beetje. Hij schrijft erover en mocht vorige week ook in VPRO’s Tegenlicht uitleggen waarom het nieuws vaak nepzekerheid biedt. Zeker als het over het Midden-Oosten gaat, waar Luyendijk vijf jaar lang gestationeerd is geweest.

Hij brengt zijn boodschap zoals hij dat geleerd heeft, onomwonden. Met de onvermijdelijke provocerende conclusie: „Wij zitten in Uruzgan, mede vanwege de beeldvorming die wij en onze politici hierover hebben. En als je vaststelt dat die beeldvorming misschien wel zwaar vertekend is, dan moet je je afvragen of ook de besluitvorming daarover niet zwaar vertekend is.”

Maar de rel waar hemelbestormer Luyendijk zo op hoopt, blijft uit. Niet zo gek: zijn kritiek op de journalistiek is fundamenteel. En als journalisten iets weten over het creëren van een hype, weten ze ook iets over het kaltstellen ervan. Dat demonstreert Hans Laroes, de Baas van Het Journaal. Laroes’ reactie op het programma staat op de site van Tegenlicht. Het enige waar hij duidelijk over wil zijn, is zijn functie. Hij corrigeert de interviewer die hem introduceert als hoofdredacteur. Nee, hij is „eindverantwoordelijk voor radio, tv, internet en teletekst.” Vervolgens verzinkt hij veertig minuten lang in de woordenbrij van de bureaucraat-potentaat.

Alles is altijd gekleurd en beperkt, zegt Laroes. „Wat we vroeger nooit deden en tegenwoordig veel meer, is uitleggen hoe besluitvorming tot stand is gekomen. Mensen zijn steeds geïnteresseerder in dat soort processen en ook steeds wantrouwender, wat ik niet erg vind.”

De boodschap is duidelijk. Wij maken het nieuws, maar hoe ‘waar’ het is mag u zelf beslissen. De verantwoordelijkheid voor de beeldvorming ligt bij de consument, niet bij de journalist.

Maar is dat zo? Nog niet zo heel lang geleden wilde een minister homoseksuele asielzoekers naar Iran terugsturen. Gemotiveerd door een ambtsbericht, dat zich onder meer baseerde op een artikel in NRC Handelsblad. Na veel protest werd de actie afgeblazen.

Merel Boers

Historicus en freelance journalist.