Casablanca gist naar motief van zelfmoordaanslagen

Casablanca vraagt zich af wat het doel was van de zelfmoordterroristen die zich zaterdag in de Marokkaanse stad opbliezen. ‘Dat het met religie te maken had kan niemand zich voorstellen.’

Vanuit Résidence Adriana, een complex luxe appartementen op de Boulevard Moulay Youssef in Casablanca, konden ze de aanslagen precies volgen. „Eerst klap, boem”, zegt een vrouw die in de deuropening een praatje maakt met de conciërge. „En toen een tweede knal en toen lag die jongen daar dood op het kruispunt.”

Even verderop, voor het terras van het café The American Dream, houdt een politieauto abrupt stil. Vier breedgeschouderde Marokkaanse agenten in burger springen eruit en stellen zich op voor het tafeltje van Wissiam Zilate (23), die met vriendin Samaa Tamssnaoui (24) koffie zit te drinken. Ze hebben een medische keuring ondergaan voor de opleiding van luchtpersoneel van de RAM, de nationale luchtvaartmaatschappij. Wissiam moet de inhoud van zijn rugzak tonen. De agenten willen hun papieren zien. De jongeren werken geduldig mee. „Als dit helpt om aanslagen te voorkomen: prima”, zegt Samaa.

Sinds Abdelfettah Raydi zich vorige maand opblies in een internetcafé in de marginale wijk Sidi Moumen is Casablanca in de ban van de aanslagen. Vorige week was het de beurt aan de volksbuurt Hay el-Farah, waar bij een klopjacht van de politie vier zelfmoordterroristen zichzelf opbliezen, onder wie een broer van Raydi. Een agent kwam om het leven, er vielen 21 gewonden.

Zaterdag verplaatste het zelfmoordgeweld zich vanuit de volkswijken naar het sjieke centrum van Casablanca. De gebroeders Mohammed en Omar Maha, 20 en 32 jaar oud, bliezen zichzelf op op de Boulevard Moulay Youssef in het hart van het zakencentrum. Hier niet als in Sidi Moumen vieze schapen die tussen de zelfgebouwde krotten op de open vuilstortplaatsen naar voedsel scharrelen, maar de laatste SUV’s op straat en Parijse mode op de trottoirs. Langs fraaie palmenrijen liggen de consulaten, de betere hotels, privéklinieken en dure appartementen.

Daarmee zijn de aanslagen terug van weg geweest in het hart van de zakenstad Casablanca. Een zijstraat verderop bevindt zich immers de plek waar in 2003 twee terroristen zich opbliezen bij de ingang van een restaurant en de glazen pui van het Belgische consulaat versplinterden. Weer even verderop had toen de zelfmoordaanslag plaats die het gebouw van de joodse gezelligheidsvereniging in een puinhoop veranderde. In totaal eisten die aanslagen 44 levens.

Sinds de explosie van vorige maand hing er spanning in de stad, zeggen de jongeren op het terras van The American Dream. „Je zag het in de rijen hier voor de consulaten: de mensen hielden elkaar in de gaten”, vertelt Wissiam. Hij begrijpt niet waarom de broers zich opbliezen. „Dat het met religie te maken heeft kan niemand zich voorstellen. Zo word je hier in Marokko niet opgevoed.”

Er zijn meer raadsels. Volgens het dagblad L’Economiste werden de zelfmoordenaars niet gevolgd door de politie. Voor zover bekend hadden ze geen band met een organisatie. De aanslagen lijken amateuristisch haastwerk dat in niets lijkt op de manier waarop de terroristen in Algerije de zaken aanpakten. De eerste zelfmoordterrorist explodeerde aan de overkant van de boulevard tegenover het Amerikaanse consulaat. De drukgolf was niet eens krachtig genoeg om de ruiten van het naastliggende bankgebouw in te blazen. Het consulaat, een zwaar bewaakte betonkolos, is op de vrije zaterdag bovendien nagenoeg verlaten. Zijn broer bracht een minuut later enkele honderden meters verderop zijn gordel tot explosie schuin tussen het American Language Center en de Pizza Hut. Volgens sommige getuigen struikelde hij. Ook hier een explosie die verder geen zichtbare sporen achterliet. Als de man langs de bewaking naar binnen was gestormd had hij een bloedbad kunnen aanrichten onder de kinderen die op dat moment Engelse les kregen.

„Ze wilden geen Marokkanen doden”, concludeert een man op leeftijd in een smetteloze blazer die op een terras even verderop zijn kruiswoordraadsel oplost. „Ik begrijp dat het jongeren zijn zonder hoop, zonder toekomst. Maar wat is het doel? In Irak is het om de Amerikanen weg te krijgen, in Palestina tegen de joden. Maar tegen wie is het hier?”

Met 20 arrestaties is volgens de politie het netwerk nu opgerold, inclusief de veronderstelde leider. Het woord Al-Qaeda wordt daarbij zorgvuldig gemeden. Minister van Binnenlandse Zaken Benmoussa zei al eerder dat de aanslagen in Casablanca niets met die van Algerije van doen hebben. Dit om de berichten te ontzenuwen dat een aantal terreurnetwerken in Noord-Afrika onder de vlag van Al-Qaeda in de Islamitische Maghreb is gefuseerd.

Verscheidene terreurexperts in Marokko zien wel een verband tussen de aanslagen. Volgens de Marokkaanse politicoloog Adellah Rami, gespecialiseerd in de politieke islam en de radicale terreur, gaat het in Marokko om terreurcellen die geen banden met elkaar of met Al-Qaeda onderhouden. Wel reageren ze op de boodschappen die het netwerk via internet en de satelliettelevisie de wereld instuurt. Het doel: Amerikaanse belangen en eventueel de synagoge of de joodse wijk die zich achter de boulevard bevindt. „Na de terreur van de Moslimbroederschap en de extremisten uit Afghanistan zou je dit de derde golf terroristen kunnen noemen. Ze zijn nooit opgeleid in trainingskampen. Ze zijn zelfs Marokko nooit uitgeweest. Het is een nieuwe generatie virtuele terroristen die hun informatie van internet plukken.” Het zijn volgens Rami geïsoleerde groepjes uit de armste wijken, die vaak niet bij de politie bekend zijn. „Dat betekent dat dit soort aanslagen zich zeker kunnen herhalen.”

Casablanca probeert weer zo snel mogelijk over te gaan tot de orde van de dag. Reeds de middag van de aanslag werd besloten om een belangrijke voetbalwedstrijd in het stadion van Casablanca gewoon te laten doorgaan. Wel is het Amerikaanse consulaat tot nader order gesloten, net als het talencentrum. De politie mag zich na de aanslagen in een opmerkelijke populariteit verheugen. Agenten die de wacht houden tegenover het Amerikaanse consulaat worden voorzien van thee en koekjes, op de dag van de aanslag brak er zelfs een spontaan applausje los. Maar de koning hield zich stil. „Ik begrijp niet waarom hij geen korte verklaring heeft afgelegd om het volk een hart onder de riem te steken”, aldus een diplomatieke waarnemer. „Een gemiste kans.”