Zonder hulp van Amsterdam is Schiphol niet veilig

Vanaf 2008 kan de gemeente Haarlemmermeer bij een ramp op Schiphol niet meer rekenen op steun van de Amsterdam. Terwijl de ‘veiligheidsregio’ die deze taak moet overnemen een ramp nooit aan zal kunnen.

Minister van Binnenlandse Zaken Guusje ter Horst (PvdA) heeft twee prioriteiten, zo zei ze vlak na haar aantreden. Binnenlandse Zaken moet weer een „slagvaardig departement” worden. Prioriteit nummer twee: de rampenbestrijding moet worden verbeterd. In het Schiphol-dossier kan de vers aangetreden minister deze ambities meteen waar maken. Haar voorganger Remkes (VVD) verloor een politiek gevecht over de bestuurlijke indeling rond de nationale luchthaven. De gevolgen daarvan voor de rampenbestrijding zijn nu al merkbaar.

Enkele weken geleden stuurde de burgemeester van de gemeente Haarlemmermeer, oud-minister Tineke Netelenbos, een alarmerende brief naar Harry Borghouts, commissaris van de koningin van Noord Holland. Ze zit met „dilemma”, schrijft ze. Natuurlijk wil de gemeente „constructief meewerken” aan het besluit van het vorige kabinet over de rampenbestrijding op Schiphol. Maar als burgemeester van Haarlemmermeer is zij medeverantwoordelijk voor de veiligheid op de luchthaven. Die veiligheid, vindt Netelenbos, dreigt nu in het geding te komen.

Het probleem is de nieuwe indeling van de zogeheten veiligheidsregio’s. Van oudsher viel de gemeente Haarlemmermeer onder de brandweerregio Amsterdam. Bij rampen op Schiphol kon Haarlemmermeer dus rekenen op assistentie van de brandweer en ambulancediensten van de grote buurman. Maar in 2005 besloot het kabinet dat er 25 veiligheidsregio’s moesten komen, waarin brandweer, politie en ambulancediensten veel nauwer samenwerken. Hiervoor moesten de dekkingsgebieden van de verschillende diensten zoveel mogelijk samenvallen. Voor Schiphol was dat niet het geval. Rampenbestrijding viel onder Amsterdam. Maar justitieel gezien was de Haarlemmermeer ingedeeld in de politieregio Kennemerland en het parket Haarlem.

Toenmalig minister Remkes had herhaaldelijk toegezegd dat de gemeente Haarlemmermeer, inclusief Schiphol, zou worden toegevoegd aan de Amsterdamse politieregio. Politie, brandweer en ambulancediensten van de veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland zouden daarmee een logische eenheid vormen bij ramp of calamiteit op Schiphol. Maar dat plan stuitte op verzet bij de toenmalige minister van Justitie Donner (CDA). Het zou beteken dat de justitiële verantwoordelijkheid voor Schiphol (met al zijn drugszaken) ook zou moeten worden overgeheveld van Haarlem naar Amsterdam. Volgens Justitie zou dat tientallen miljoen euro’s kosten. Onder druk van Donner gebeurde het omgekeerde: vanaf 2008 valt de gemeente Haarlemmermeer onder de veiligheidsregio Kennemerland. Die regio, en dus niet meer Amsterdam, is dan verantwoordelijk voor de rampenbestrijding op de luchthaven.

Nu al blijkt echter dat die oplossing in de praktijk niet zal werken. De veiligheidsregio Kennerland, zo blijkt uit een nog niet gepubliceerd rapport van de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (IOOV) behoort tot de allerslechtsten van Nederland. De regio voldoet niet aan de meest minimale eisen voor adequate rampenbestrijding: ‘maatramp 1’. Brandweer en ambulancediensten zijn onderbezet, samenwerking met de politie is onvoldoende en op het stadhuis in Haarlem ontbreekt het aan geld of ambtelijke capaciteit om een echte ramp het hoofd te bieden.

Met de zorg voor Schiphol worden die problemen alleen maar erger, voorspelt de inspectie. Tegelijkertijd zullen door de komst van de Hoge Snelheidslijn, het groeiende vlieg- en passagiersverkeer en de toenemende transporten van gevaarlijke stoffen via Schiphol, de risico’s alleen maar toenemen.

Dat is het dilemma waar burgemeester Netelenbos mee worstelt. Haar voorganger, burgemeester Hertog, moest het veld ruimen nadat een brand op het detentiecentrum Schiphol aan elf asielzoekers het leven kostte. In haar brief aan Borghouts spreekt Netelenbos haar zorgen uit. „Het niveau [van Kennemerland, red.] is, zeker met het oog op de positie van Schiphol, volstrekt onvoldoende”, schrijft ze. De regio heeft de ‘ambitie’ geformuleerd om op 1 januari 2008 op niveau 1 te zitten, maar Haarlemmermeer concludeert nu al dat dat niet gehaald gaat worden. Alleen als Amsterdam tot in lengte van jaren bereid is de helpende hand te bieden „zijn de veiligheidsrisico’s te ondervangen”.

Minister Ter Horst beschikt inmiddels over het inspectierapport en adviezen van Haarlemmermeer en Noord-Holland. Het advies van Netelenbos – bijstand van Amsterdam – heeft de minste kans van slagen: Amsterdam voelt er niets voor om na 2008 nog hand- en spandiensten aan Kennemerland te verlenen. „Amsterdam wil duidelijke en heldere besluitvorming”, zegt een woordvoerder. Volgens Commissaris van de Koningin Borghouts kan dat als volgt: fuseer de veiligheidsregio’s Kennemerland en Zaanstad met Amsterdam/Amstelland. Zo ontstaat er een groot veiligheidsgebied, dat zich uitstrekt van Amsterdam tot Schiphol en het Noordzeekanaal. Die oplossing ligt het meest voor de hand. Maar het betekent wel dat dat minister Ter Horst opnieuw in de clinch moet met Donners opvolger, minister Hirsch Ballin (CDA).

Morgen overlegt de Kamer met minister Ter Horst over de rampenbestrijding. Het IOOV-rapport en de brief van Netelenbos hebben de Kamerleden nog niet kunnen lezen. Binnenlandse Zaken is nog bezig met het „formuleren van een standpunt” hierover, aldus woordvoerder.

Eerder artikelen over de rampenbestrijding op nrc.nl/binnenland