Sluiting kritisch blad Cuba

Een katholiek blad in Cuba dat kritiek uitte op het regime kan niet meer verschijnen.

Gebrek aan papier of onder druk van de aartsbisschop?

In Cuba bestaat sinds vorige week onzekerheid over het voortbestaan van de bekendste kritische, onafhankelijke publicatie op het eiland. Het katholieke lekentijdschrift Vitral (Kerkraam) meldde dinsdag in een verklaring niet meer over „middelen te beschikken te verschijnen”. De afgelopen dagen kwamen tegenstrijdige berichten naar buiten over een mogelijke sturende rol van hoge kerkelijke autoriteiten en de communistische partij.

Vitral werd sinds 1993 uitgebracht door de katholieke leek en landbouwingenieur Dagoberto Valdés. Onder bescherming van de bisschop in de provincie Pinar del Río kon hoofdredacteur Valdés het blad tweemaandelijks uitgeven in een oplage van circa 5.000 exemplaren. Het blad werd verspreid via kerkelijke kanalen en berichtte over religieuze maar ook sociaal-culturele kwesties. Academici en journalisten op en buiten het socialistische eiland schreven in het blad.

Tussen de regels door was met enige regelmaat kritiek op het regime te lezen. In 1999 kreeg het blad hiervoor de Prins Clausprijs toegekend. Het juryrapport stelde dat Vitral „volop gebruikmaakt van de relatieve bescherming van de katholieke kerk om ruimte voor vrij debat te scheppen”.

Deze protectie kreeg het blad vooral van bisschop José Siro. Hij bood Valdés zowel letterlijk als figuurlijk ruimte voor Vitral. In het gebouw van het bisdom werd in een ruimte met een hoog plafond een vliering gebouwd, waarmee een kamer ontstond die gebruikt werd als redactiezaaltje en waar kopieermachines stonden waarop het blad gedrukt werd. Ook verdedigde Siro de hoofdredacteur publiekelijk tegen kritiek die hij kreeg van het regime. Zoals in 2000 toen partijorgaan Granma Valdés een „bittere vijand van het revolutionair proces” noemde.

Na Siro’s pensionering zou de ‘relatieve bescherming’ nu zijn weggevallen. Dat althans is de kritiek die verschillende bronnen uitten tegenover onder meer CubaEncuentro.com, een doorgaans goed geïnformeerde site van Cubaanse migranten beheerd vanuit Madrid.

De nieuwe bisschop zou door kardinaal Jaime Ortega van Havana zijn uitgekozen om de kritiek uit het bisdom Pinar del Río te laten verstommen. In ruil hiervoor zou het regime de kerk meer publieke ruimte gunnen, bijvoorbeeld door bisschoppen zendtijd te geven op de staatsmedia.

Valdés zelf wil niet reageren op het besluit, net zo min als de nieuwe bisschop of de Cubaanse bisschoppenconferentie. Maar Siro liet in een reactie aan CubaEncuentro weten dat het een probleem is om aan inkttoners en papier te komen en dat de sluiting mogelijk tijdelijk is. Hij zei dat ook de bisschoppen grote waarde hechten aan het blad. Zo noemde kardinaal Ortega het verschijnen van Vitral in een zeldzaam interview met de Spaanse krant El País eerder deze maand nog „een positief signaal”.

In 2005 moest echter een ander maatschappijkritisch lekenblaadje ook al sluiten, Espacios (Ruimtes), dat acht jaar lang werd uitgegeven vanuit het aartsbisdom Havana. Bij sluiting werd gemeld dat het zou hebben ontbroken aan financiering. Later meldde aartsbisschop Ortega dat het blad een doorstart zou maken, maar wel alleen nog zou berichten over „religieuze”, dus apolitieke thema’s.

De Spaanstalige blad Vitral is deels ook in het Engels te lezen: www.vitral.org