Meer evolutie bij chimp dan bij mens

Chimpansees en hun voorouders hebben onder grotere evolutionaire selectiedruk gestaan dan de mensen en hun voorouders. Dit blijkt uit een vergelijking van bijna 14.000 genen van beide zoogdiersoorten.

Deze conclusie gaat in tegen de algemene opvatting dat de mens zijn unieke positie onder de mensapen (rechtoplopend, licht gebouwd, handige handen, groot brein, taalvermogen, bewustzijn) juist te danken heeft aan een grotere evolutionaire selectiedruk.

De voorouders van de mens verlieten het woud voor de wijde wereld, terwijl die van de nabije soorten (gorilla, chimpansee, bonobo) bleven waar ze waren – maar kennelijk is dat evolutionaire verhaal niet zo eenvoudig: met de chimp is ook veel gebeurd. Dit schrijven genetici onder leiding van Jianzhi Zhang (Universiteit van Michigan) in een artikel dat gisteren gepubliceerd is in het wetenschappelijke tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences (online).

Ze vergeleken bijna 14.000 genen die voorkomen bij chimpansee èn mens, en gebruikten dezelfde genen van het resusaapje als hulpmiddel. Ze zochten naar genen die ‘positief geselecteerd’ waren: zo veranderd dat het van nut is voor de overleving van de soort. Bij de chimpansee voldeden 233 genen aan die eis, bij de mens 154. Bij de chimp was de selectiedruk dus groter. Eerdere, beperktere onderzoeken vonden vaak wél meer selectiedruk bij de mens dan bij de chimp. Volgens Zhang en de zijnen leden die onderzoeken onder zwakke statistische methoden en er werd een vroege, slordige versie van het chimpansee-genoom gebruikt.

De bij de mens gevonden positief geselecteerde genen zijn iets vaker actief in de hersenen dan die van de chimp (14 tegen 13), maar dat kan ook toeval zijn. De chimp heeft bovendien meer positief geselecteerde genen die betrokken zijn bij de rest van het zenuwstelsel (14 tegen 8). Zhang onderzocht genen die coderen voor eiwitten. Uit eerdere onderzoeken, met genen die de activiteit van andere genen reguleren, komen ook aanwijzingen dat daarin de chimp meer evolutionaire druk heeft ondergaan dan de mens.

Chimpansees en mensen stammen af van een gemeenschappelijke voorouder die ongeveer zes miljoen jaar geleden leefde. Altijd wordt aangenomen dat die laatste gemeenschappelijke voorouder meer op de moderne chimpansee leek dan op de moderne mens, omdat relatief kort daarvoor de voorouders van de gorilla van deze mens/chimp-lijn waren afgesplitst. Die gorilla lijkt veel meer op de chimpansee dan op de mens. De voorouders van de mens kregen ongeveer twee miljoen jaar geleden een ‘moderne’ lichaamsbouw.