Illegale vissers vissen zee leeg

Illegaal opererende vissers vormen een steeds grotere bedreiging voor de visstand. De ministers van Visserij van de EU bespreken wat ze daartegen kunnen doen. „Vis is een product uit een juridisch niemandsland.”

Kabeljauw uit de Noordzee, een bedreigde vissoort. Foto Sake Elzinga Groningen - Nederland (Gr) - 06 - 04 - 2007 Foto van een verse kabeljouw bij groothandel Makro in Groningen. Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

„Het is een moderne vorm van piraterij”, zegt Albert Vermuë: vissers die zich niets aantrekken van internationale afspraken tegen overbevissing. Vis is een winstgevend product en dus zoeken illegaal opererende vissers de wereldzeeën af naar vis die een mooie prijs opbrengt. De illegale vis komt ook in Nederlandse winkels terecht.

Er moet iets gebeuren, zo is de overtuiging in de Europese Unie. Vandaag vergaderen de ministers van Visserij in Luxemburg over maatregelen tegen de illegale visserij. Later dit jaar wil de EU met een nieuw pakket maatregelen komen.

Schattingen van het probleem variëren. In de EU draait het om 5 à 10 procent van de consumptie, schat Vermuë, directeur Visserij op het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Greenpeace spreekt over een wereldwijde handel ter waarde van 9 miljard euro.

De verse vis die Nederlandse vissers op de afslagen aan land brengen, is redelijk gecontroleerd. Maar de helft van de Europese visconsumptie is import van buiten de EU. Vis houdt geen rekening met grenzen, en zeeën zijn voor iedereen toegankelijk. Daar ontstaan de problemen.

„Al een paar jaar varen er op het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan vissersschepen onder vlaggen van voormalige Sovjetrepublieken die illegaal op roodbaars vissen”, zegt Gerard van Balsfoort van het Productschap Vis. Illegaal, omdat de landen rond de Atlantische Oceaan afspraken hebben gemaakt over vangstquota’s in dit gebied. Deze schepen negeren de quota’s en brengen hun vis naar de hoogste bieder in willekeurig welk land. Het resultaat? De visstand daalt, de quota’s voor de ‘brave vissers’ worden verlaagd en de illegale visser vist vrolijk verder.

Ook Nederland is hierbij in een ongunstig daglicht komen te staan. De Eemshaven is een favoriete bestemming voor Russische schepen die in de Barentszzee op kabeljauw vissen. Rusland en Noorwegen beheren de kabeljauwquota’s in deze zee, maar er lijkt een hoop mis te zijn met de controle, zo blijkt uit een rapport dat Greenpeace in februari uitbracht.

Als een Russisch schip met diepgevroren kabeljauw in de Eemshaven arriveert, zenden Nederlandse controleurs een verzoek naar de Russische autoriteiten om te garanderen dat de vis legaal is gevangen. Deze verzoeken worden genegeerd, en Nederlandse controleurs zijn dan toch verplicht de vis het land binnen te laten.

Wellicht verandert er iets ten goede per 1 mei, als de bewijslast wordt omgekeerd. „Als de Russische autoriteiten na 1 mei niet zeggen dat een schip een legale lading heeft, dan mag het niet meer worden gelost”, zegt Vermuë. Maar als ze dan altijd standaard ‘ja’ zeggen? „We moeten vertrouwen op de internationale samenwerking, anders werkt niets. Tijdens onderhandelingen in Rusland kregen we wel het idee dat het gaat werken.”

De vishandel zelf realiseert zich het probleem, zegt voorzitter Guus Pastoor van de Visfederatie, en werkt aan een protocol voor vis uit de Barentszzee, opdat handelaren zich verzekerd weten van de legale herkomst van hun vis. Dit protocol bevindt zich nog in een proefstadium.

„Het probleem”, zegt Vermuë, „is dat vis een product uit een juridisch niemandsland is.” Landen werken samen in de zogeheten regionale beheersorganisaties, bijvoorbeeld in het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan. Maar in internationale wateren heeft niemand het absoluut voor het zeggen en kan elk schip zijn gang gaan. De juridische basis om op te treden tegen schepen is zeer wankel.

In Duitsland wilden ze illegale vissersschepen niet langer bevoorraden, vertelt Vermuë, „maar een visser stapte naar de rechter en moest worden bevoorraad”. Vermuë hoopt dan ook op „inventieve ideeën” tijdens het overleg vandaag. „We willen de praktijk uitbannen, maar geen onafzienbare brij papier creëren.”