Een appelboom, vier mannen en een kerk

De Scandinavische film staat centraal op het Festival van de Fantastische Film.

Het geheim heet Anders Thomas Jensen.

Vergeet Lars von Trier. Het echte wonderkind van de Deense film heet Anders Thomas Jensen. Lars von Trier mag dan Dogma hebben bedacht, Anders Thomas Jensen (1972) was als scenarioschrijver verantwoordelijk voor een flink aantal officiële en aan Dogma verwante films (zie kader). Maar uit de drie films die hij zelf regisseerde (en die samen met zijn Oscar-winnende kortfilm Election Night nu in één dvd-box verschenen zijn) wordt pas echt goed duidelijk hoe ongeremd en origineel zijn talent is. Zijn laatste film Adam’s Apples (2005) is ook te zien tijdens het Festival van de Fantastische Film dat woensdag in Amsterdam van start gaat en een speciaal programma aan het succes van de Scandinavische genrefilm heeft gewijd.

Als je me van tevoren had gezegd dat een verhaal over vier mannen, een kerk en een appelboom zou uitmonden in een van de bizarste films die ik in lange tijd zag, zou ik je met net zo’n uitgestreken gezicht hebben aangekeken als acteur Mads Mikkelsen, de onbetwiste ster van Anders Thomas Jensens films. Maar het is precies die dodelijk komische ernst die zijn eigen films zo anders maakt dan die van de andere regisseurs die met zijn scripts aan de gang gingen. In een poging tot vergelijking zou je kunnen zeggen dat Denemarken niet alleen geografisch tussen Finland en Nederland in ligt, maar dat Jensens films ook het midden houden tussen het beste wat beide landen op filmgebied te bieden hebben: Aki Kaurismäki en Alex van Warmerdam dus.

Was in de handen van ieder ander het verhaaltje van Jensens regiedebuut Flickering Lights (2000) een doodgewone gangsterfilm uit de Tarantino-school geworden, hij maakt er een existentialistisch-tragikomische slapstick-relatiedrama-misdaadrelaas van. Of zoiets. In elk geval is die mix van genres zijn eerste handelsmerk. Het tweede is zijn stijlbewustzijn. Ik weet zeker dat Adam’s Apples (2005) ook verfilmd had kunnen worden als een typisch Noordse slaapverwekkende geloofstwijfelfilm. Maar Jensen zet zijn camera net zo, naast, onder, boven de gebruikelijke perspectieven dat ze griezelig worden. Et voilà: je hebt maar een klein beetje vertekening nodig om van calvinisme horror te maken. Komische horror. Maar dan weer net niet zo komisch dat je er echt om moet lachen.

En met licht doet hij ook iets speciaals. Denk ik. Het liefst te veel. Waardoor de gezichten van zijn personages bleek worden en gaan glimmen. Verse zombies. Druipend van gif en lijkvocht. Hemeltje, wat kan die Mads Mikkelsen als slager zweten in The Green Butchers (2003). Waar die film over gaat? Jensen, Mikkelsen en acteur Nikolaj Lie Kaas stotteren onthutst in de ‘making of’. Over dat het leven een goede marinade is. Over worstjes. Over ware liefde. Over zelfvertrouwen. Bij sommige filmmakers gaan de films niet waar ze over gaan, maar over hoe ze gemaakt zijn. Met een nauwelijks merkbare knipoog in dit geval. En het leven knipoogt perplex en pesterig terug.

dvd

Anders Thomas Jensen Box Imagine/ Filmfreak

****- Film

***-- Extra’s