Profiteren van 9/11 wordt doorsnee relatiedrama

Theater: Door ’t Stof (The Mercy Seat), van Neil LaBute, door Toneelschuur Producties en Onafhankelijk Toneel. Regie: Mirjam Koen. Gezien: 14/4 Toneelschuur, Haarlem. Tournee t/m 1/6. Info: 010-47690929 en www.ot-rotterdam.nl.

Als de vrouw haar laarzen uittrekt valt er fijn gruis uit. Het is een kleine verwijzing naar de ramp die zich zojuist heeft voltrokken: de voorstelling Door ’t stof speelt zich een dag na de vliegtuiginslagen in de Twin Towers af, en door een stom toeval raakte de vrouw zelf níet onder het puin bedolven.

In plaats van naar haar werk in een van de torens te gaan had zij een rendez-vous met haar minnaar, bij haar in de flat. En daar zitten ze dan, de topmanager Abby en haar werknemer Ben, ook hij ongeschonden, maar beiden niet echt blij.

Want hoe moeten ze nou verder? Ben wil er met Abby vandoor en dan is het handig dat zijn vrouw denkt dat hij dood is. Hij neemt zijn mobieltje niet op. Maar Abby dwarsboomt zijn slimme plan.

De New Yorkse toneelschrijver Neil LaBute prikt een nieuwe mythe door: de mythe dat alle slachtoffers van 11 september helden waren en zijn. Er waren ook mensen die van de situatie profiteerden – een waarheid die bij de première van LaButes’ stuk, een jaar na de ramp, in de VS hard aankwam. Maar hoe zit dat hier?

Eerlijk gezegd: Door ’t stof is nauwelijks meer dan een gewoon relatiedrama. Goed, we zien, achter het raam van Abby’s flat, videobeelden van rondvliegende objecten en voor hun leven rennende mensen. We horen sirenes en Mozarts tot rouw aansporende Requiem.

Maar verder gebeurt er weinig opmerkelijks. Het stel ruziet zoals zoveel stellen ruziën – verzuurd, verwijtend, vol wantrouwen over en weer. Waarbij de vrouw, al 46 jaar en single, de meest cynische toon aanslaat en de man, 31 jaar nog maar en al gezinshoofd, het meeste medelijden wil.

Geen van beiden maken indruk. Actrice Ria Marks kibbelt in een rap, New Yorks tempo, maar haar rol fungeert slechts om de man te ontmaskeren, zijn lafheid bloot te stellen, en dat boeit niet lang.

Fabian Jansen speelt die opportunistische man. Ambities heeft de 23-jarige Jansen zeker. Zo was het zijn idee om Door ’t stof (The Mercy Seat) te spelen en de vlotte vertaling is van zijn hand. Fabian Jansen kan zich laten gaan in hysterisch gebrul en gezang. Hij kan ook fluisteren. Maar zijn talenten zijn te weinig op zijn tegenspeelster gericht en te veel op hemzelf. Hij is, vooralsnog, een egocentrische acteur en zelfs voor de eveneens egocentrische man die hij spelen moet werkt dat niet zo goed.

Deze tekst vraagt om geloofwaardig op elkaar reagerende spelers. En om een regisseur die het contrast tussen de non-tragiek van de personages en de tragiek van de ramp beter voelbaar maakt.