Met een pistool op zoek naar de stembus

Nigeriaanse politici betalen jonge militanten om tegen-standers uit te schakelen.

„We moeten af van de politici die met geld en geweld aan de macht komen.”

Stembureau in Lagos. Nigeriaanse media meldden tientallen doden door verkiezingsgeweld. Foto Reuters Shadows are cast on a wall at a polling center during vote counting in central Lagos April 14, 2007. Nigerians voted on Saturday for state governors in the first of two elections which should lead to the first fully democratic transition in Africa's most populous nation and top oil producer. REUTERS/Finbarr O'Reilly (NIGERIA) REUTERS

Verbijsterd kijkt Ogunyeni Tagudeen naar de ingevulde stemkaarten op zijn gammele tafeltje in Oye. Tagudeen (23) is een verkiezingsambtenaar en hij had zich voorgenomen iedereen in het dorpje eerlijk te laten stemmen voor de gouverneur en het parlement van de Nigeriaanse deelstaat Ekiti. Stipt om acht uur zat hij met zijn doorzichtige stembus onder een grote boom. Plots verscheen een groepje jongeren, begeleid door mannen in militair uniform. Ze grepen zijn verkiezingsmateriaal en zetten op elk biljet achter het symbool van de regerende Democratische Volkspartij (PDP) een vingerafdruk. Bij de komst van een groepje journalisten gingen de PDP-aanhangers er hals over kop vandoor. De stembus van Tagudeen is leeg.

Bij een ander stemlokaal verderop in Oye heerst paniek. Omstanders zwijgen en wijzen naar een groepje militairen. „Iedereen heeft hier gestemd”, verkondigt een medewerker van de nationale verkiezingscommissie, en hij toont de stemkaarten in de bus. „Niemand heeft mogen stemmen”, fluistert een jongen. Een forse PDP-man buldert iets in de plaatselijke taal, waarop de jongen onmiddellijk zijn mond houdt.

In het kliniekje van Oye hecht zuster Aladi een gapende wond in de rug van Moses Olawuli. Olawuli is een verkiezingswaarnemer van het oppositionele Action Congress. „Ik zag hoe de misdadigers van de PDP er met verkiezingsmateriaal vandoor gingen”, vertelt hij. „Toen ik protesteerde vielen ze mij aan met flessen en messen.” Op een bed ligt een jongen hevig te bloeden. Hij is in een shock na een messteek bij zijn slaap. „We wisten dat de regeringspartij geen nederlaag zou accepteren”, zegt zuster Aladi. „Daarom ben ik op mijn werk verschenen, hoewel ik geen dienst had. Ik verwachtte geweld.”

Een uur later terug bij Ogunyeni Tagudeen. Nu is hij kwaad. Hij wijst naar een PDP-aanhanger die er met de inmiddels volle stembus vandoor gaat. „Wat kan ik doen, ze bedreigen me.” De PDP-jongeren stalen zijn stempel en stempelden alle reeds ingevulde biljetten af. „Ik ga naar huis, het is me te gevaarlijk om te stemmen”, stottert een jonge kiezer. „Nee,” kaatst een aanhanger van het Action Congress terug, „we moeten ons niet laten intimideren. Roep iedereen op om te komen stemmen op Kayode Fayemi van het Action Congress voor gouverneur van Ekiti.”

Een half uur rijden van Oye hoort Kayode in zijn villa van zijn medewerkers al het nieuws over fraude. Na elk telefoontje lijkt hij geagiteerder. „De beste erfenis die president Obasanjo ons kan achterlaten is een eerlijke stembusgang, maar daar ziet het niet naar uit.” Kayode studeerde jarenlang in Engeland en richtte er een Afrikaanse actiegroep voor mensenrechten en democratie op. „De bevolking moet iets doen aan de crisis van het bestuur in ons land. We moeten af van de gekozen dictatuur, van een politieke klasse die met geld en geweld aan de macht komt en zich niet om de burgers bekommert.”

Kayode koos een vrouw als kandidaat voor het vicegouverneurschap, hij deelde geen geld uit bij de campagnes maar liet op zijn kosten waterputten graven in dorpjes en hij doneerde computers voor scholen. Die acties gaven hem het aanzien van een ander soort kandidaat, van een moderne en een nieuwe Nigeriaanse politicus. „Als je aan de macht wil komen in Nigeria, zoek je aansluiting bij de PDP, die partij bedrijft de politiek van de geldzakken, die partij koopt je verkiezing. Binnen de PDP bestaat geen integriteit en moraliteit. Bij mijn campagnes heb ik gehamerd op eerlijkheid.” Hij glimlacht: „Ik ben anti-establishment, maar bouwde wel een netwerk binnen de elite op, anders bereik je niets in Nigeria.”

„Volkssteun is onvoldoende voor een zege”, zegt hij afgewogen. „Je moet de deelstaatbureaucratie achter je krijgen. Als de politie je niet goedgezind is, komt je veiligheid in gevaar.” Daarom ging hij geregeld met de politiecommissaris dineren. „Anders laat hij zich door rivalen gebruiken om oneerlijke dingen tegen je te doen. Laat ik het zo uitdrukken.”

Nigeriaanse politici financieren geregeld jonge militanten om hun tegenstanders te intimideren en mogelijk uit te schakelen. Vooral de inzet bij de deelstaatverkiezingen is groot, want de federale regering sluist grote sommen geld naar de deelstaten die dat moeten aanwenden voor onder andere onderwijs en gezondheidszorg. Miljarden dollars verdwijnen daar naar netwerken van politici, zakenlui en overheidsambtenaren.

Aan het einde van de dag gaat een stoet van auto’s met Kayode en aanhangers de stemlokalen in Ekiti inspecteren. Jongeren hebben een wegversperring opgeworpen uit woede over de fraude. Even later schiet vanuit een voorbij scheurende zwarte BMW iemand op het konvooi, tevergeefs zetten Kayodes aanhangers de achtervolging in. Veel van zijn medewerkers blijken plots pistolen te dragen: ze schieten in de lucht. Dan vallen ze een huis binnen en komen terug met zeven stembussen.

Lees meer over Nigeria en de verkiezingen op: www.pbs.org/newshour/indepth_coverage/africa/nigeria