De stembus van Tagudeen is gestolen

De deelstaatverkiezingen in Nigeria zijn zaterdag gewelddadig en chaotisch verlopen. Nigeriaanse politici betalen jonge militanten om tegenstanders uit te schakelen. „Volkssteun is onvoldoende voor een zege.” Ook in deelstaat Ekiti.

Oye, 16 april. - Verbijsterd kijkt Ogunyeni Tagudeen naar de ingevulde stemkaarten op zijn gammele tafeltje in Oye. Tagudeen (23) is een verkiezingsambtenaar en hij had zich voorgenomen iedereen in het dorpje eerlijk te laten stemmen voor de gouverneur en het parlement van de Nigeriaanse deelstaat Ekiti. Stipt om acht uur in de ochtend zat hij met zijn doorzichtige stembus klaar onder een grote boom. Plots verscheen een groepje jongeren begeleid door mannen in militair uniform. Ze grepen zijn verkiezingsmateriaal en zetten op ieder biljet achter het symbool van de regerende Democratische Volkspartij (PDP) een vingerafdruk. Bij de komst van een groepje journalisten gingen de PDP-aanhangers er halsoverkop vandoor. De stembus van Tagudeen is leeg.

Bij een ander stemlokaal een paar honderd meter verderop in Oye heerst paniek. Omstanders zwijgen en wijzen naar een groepje militairen. „Iedereen heeft hier gestemd”, verkondigt een medewerker van de nationale verkiezingscommissie, en hij toont de stemkaarten in de doorzichtige bus. „Niemand heeft mogen stemmen”, fluistert een jongen. Een forse man van het groepje PDP-volgelingen buldert iets in de plaatselijke taal waarop de jongen onmiddellijk zijn mond houdt.

In het kliniekje van Oye hecht zuster Aladi een gapende wond in de rug van Moses Olawuli. Olawuli is een verkiezingswaarnemer van het oppositionele Action Congress. „Ik zag hoe de misdadigers van de PDP er met verkiezingsmateriaal vandoor gingen”, vertelt hij. „Toen ik protesteerde vielen ze mij aan met flessen en messen.” Op een bed ligt een jongen hevig te bloeden. Hij is in een shock na een messteek bij zijn slaap. „We wisten dat de regeringspartij geen nederlaag zou accepteren”, zegt zuster Aladi. „Daarom ben ik vandaag op mijn werk verschenen, hoewel ik geen dienst had. Ik verwachtte geweld.”

Een uur later terug bij Ogunyeni Tagudeen achter het wankele tafeltje. Nu is hij kwaad. Hij wijst naar een PDP-aanhanger die er met de inmiddels volle stembus vandoor gaat. „Wat kan ik doen, ze bedreigen me.” De PDP-jongeren stalen zijn stempel en stempelden alle reeds ingevulde biljetten af. „Ik ga naar huis, het is me te gevaarlijk om te stemmen”, stottert een jonge kiezer die sip toekijkt. „Nee”, kaatst een aanhanger van het Action Congress terug, „we moeten ons niet laten intimideren. Roep iedereen op om te komen stemmen op Kayode Fayemi van het Action Congress voor gouverneur van de deelstaat Ekiti.”

Een half uur rijden van Oye hoort Kayodi Fayemi in zijn villa van zijn medewerkers al het nieuws over fraude. Na ieder telefoontje lijkt hij geagiteerder. „De beste erfenis die de Nigeriaanse president Obasanjo ons kan achterlaten is een eerlijke stembusgang, maar daar ziet het niet naar uit.” Kayode studeerde jarenlang in Engeland en richtte er een Afrikaanse actiegroep voor mensenrechten en democratie op. „De bevolking moet iets doen aan de crisis van het bestuur in ons land. We moeten af van de gekozen dictatuur, van een politieke klasse die met geld en geweld aan de macht komt en zich niet om de burgers bekommert. Daarom keerde ik terug naar Nigeria en mijn geboortestreek in Ekiti.”

Kayodi koos een vrouw als kandidaat voor het vicegouverneurschap. Hij deelde geen geld uit bij de campagnes, maar liet op zijn kosten waterputten graven in dorpjes en hij doneerde computers voor scholen. Die acties gaven hem het aanzien van een ander soort kandidaat, van een moderne en een nieuwe Nigeriaanse politicus. „Als je aan de macht wil komen in Nigeria, zoek je aansluiting bij de PDP, die partij bedrijft de politiek van de geldzakken, die partij koopt je verkiezing. Binnen de PDP bestaat geen integriteit en moraliteit. Bij mijn campagnes heb ik gehamerd op eerlijkheid.” Hij glimlacht: „Ik ben anti-establishment, maar bouwde wel een netwerk binnen de elite op, anders bereik je niets in Nigeria.”

Kayodi kijkt geheimzinnig. „Volkssteun is onvoldoende voor een zege”, zegt hij afgewogen. „Je moet de bureaucratie in de deelstaat achter je krijgen. Wanneer de politie je niet goedgezind is, komt je veiligheid in gevaar.” Daarom ging Kayodi vaak met de politiecommissaris van Ekiti dineren. „Anders laat hij zich door rivalen gebruiken om oneerlijke dingen tegen je te doen. Laat ik het zo uitdrukken.”

Nigeriaanse politici financieren geregeld jonge militanten om hun tegenstanders te intimideren en mogelijk uit te schakelen. Vooral de inzet bij de deelstaatverkiezingen is groot, want de federale regering sluist grote sommen geld naar de deelstaten die dit moeten aanwenden voor onder meer onderwijs en gezondheidszorg. De grootste corruptie in Nigeria vindt plaats op het niveau van de deelstaten, miljarden dollars verdwijnen naar netwerken van politici, zakenlui en overheidsambtenaren. Kayodi wijst naar zijn talrijke medewerkers, veelal net als hij uit het buitenland teruggekeerde en goed-opgeleide Nigerianen: „Ook ik betaal voor mijn veiligheid.”

Aan het einde van de dag gaat een slee van auto’s met Kayodi en aanhangers de stemlokalen in Ekiti inspecteren. Jongeren hebben een wegversperring opgeworpen uit woede over de fraude. „We hebben niet kunnen stemmen”, schreeuwen ze. Even later schiet vanuit een voorbij scheurende zwarte BMW iemand op het konvooi, tevergeefs zetten Kayodi’s aanhangers de achtervolging in. Veel van zijn medewerkers blijken plots pistolen te dragen: ze schieten in de lucht. Koyodi’s volgelingen vallen een woning binnen en komen met zeven stembussen terug, ze beuken in op de bewoners van het huis. Chaos en paniek. Het gevecht om de macht in Nigeria verloopt zonder subtiliteiten.

De volgende dag blijkt dat PDP-kandidaat Olusegun Oni in Ekiti heeft gewonnen.