Wegwijzer bij financiële keuzes

Het leven kent vele onzekerheden, zeker op financieel terrein. Daarom gebruiken vermogensbeheerders computermodellen.

Het is een genoegen om duidelijkheid te hebben over persoonlijke financiën. En hoe helderder en ondubbelzinnig die informatie is, hoe beter. Steeds meer financiële aanbieders maken daarom gebruik van scenario’s of simulaties. Een geavanceerd computermodel dat op basis van de informatie van de klant doorrekent wat de huidige financiële keuzes voor consequenties hebben in de toekomst. Zo kunt u laten doorrekenen welk pensioen er straks wordt overgemaakt. Maar ook hoe de nabestaanden financieel achterblijven als u morgen overlijdt, of over tien jaar.

Een mooi instrument dat belangrijke financiële beslissingen inzichtelijk maakt. Lange tijd werden deze scenario’s alleen intern gebruikt maar steeds vaker worden ze voor de klant in een rapport verwerkt en toegelicht .

Vermogensbeheerder Schretlen & Co werkt sinds enige jaren intensief met scenario’s. Een service voor bestaande klanten waarbij de inkomenspositie in de toekomst wordt geschetst. Directievoorzitter Gerbert Mos geeft aan dat binnen Vermogenszorg veel aandacht is voor estate planning. „Op basis van de informatie van de klant kunnen we aangeven wat de vermogenssituatie van de nabestaanden is als de klant overlijdt.” Mos merkt dat zijn klanten dit overzicht na een eerste aarzeling – „de dood blijft een moeilijk onderwerp” – erg waarderen. „Zo’n rapport kan een openbaring blijken, bijvoorbeeld door inzicht over de situatie van de achterblijvende partner van een ondernemer. Bovendien heeft de simulatie van de toekomst als bijeffect dat het zaken rond het overlijden beter bespreekbaar maakt. Niet in de laatste plaats door helderheid over de fiscale consequenties.”

Mos: „Het wel of niet opheffen van de huwelijkse voorwaarden kan bijvoorbeeld enorm schelen in het successierecht bij het overlijden van een vermogende particulier.” Deze aanpak vereist inzicht in het testament en andere relevante financiële gegevens. Heldere scenario’s kunnen dan een goed hulpmiddel zijn om belangrijke beslissingen te nemen.

Ook financieel planner Roelof Meijer van Meijer Personal Finance werkt al jaren met scenario’s. Sterker; een deel van de modellen die Schretlen gebruikt zijn door hem in het verleden ontwikkeld. Hij geeft aan dat de onderbouwing de bruikbaarheid van het scenario bepaalt. Uitgangspunten en variabelen moeten helder zijn. Houdt bijvoorbeeld rekening met de inflatie. Die kan op termijn bijvoorbeeld de koopkracht van een beoogde pensioenuitkering flink aantasten.

Meijer: „Inflatie is belangrijk voor het reguliere uitgavenpatroon.” Maar wat te denken van studiekosten voor de kinderen over vijftien jaar, waarin ook de inflatie moet worden meegenomen? Aan de inkomstenkant speelt daarnaast de indexering van het inkomen een rol, bij pensioenuitkering is dit niet altijd het geval.

Waak er desondanks voor te veel zekerheid aan een scenario te hechten. Mos benadrukt dat elk overzicht in de tijd moet worden aangepast. „Het geeft een tendens weer, die regelmatig aan de actualiteit moet worden getoetst. Zo verandert de fiscale wetgeving beleid van de overheid regelmatig; dat passen we dan aan en overleggen met de klant.”

Niet alle financiële aanbieders doen dit. Zo kan een scenario van de woonlasten over de komende dertig jaar interessant ogen. Maar daar heb je als klant weinig aan als er sprake is van een rentevaste periode van vijf jaar. Een renteverhoging of wetswijziging kan de betrouwbaarheid negatief beïnvloeden. Reden voor veel financieel adviseurs om voor langetermijnscenario’s van meer dan 8 jaar te werken met afgeronde bedragen of gemiddelden. Dit om duidelijk te maken dat er sprake is van een hogere onbetrouwbaarheid.

Scenario’s kennen ook een gevaar. De uitkomst valt of staat met het juiste gebruik van de invoer. Door selectief variabelen te gebruiken kan zo’n simulatie als onheus verkoopargument worden ingezet. Bekend zijn de doemscenario’s die sommige hypotheekaanbieders schetsen over de financiële consequenties van arbeidsongeschiktheid en overlijden. Doel is het creëren van onrust bij de klant en die te overreden een speciale woonlastenverzekering af te sluiten.

Door zowel Schretlen als adviseur Meijer worden ‘calamiteiten’ (arbeidsongeschiktheid, werkloosheid, overlijden, oude dag) meegenomen in het scenario’s, maar dit leidt niet vanzelfsprekend tot productverkoop. Door het opstellen van een scenario zal juist de hele vermogenspositie worden meegenomen.

Meijer noemt als voorbeeld arbeidsongeschiktheid: „Je kunt voor verzekering X of Y kiezen – dat wil de tussenpersoon graag – maar laat in dit verband ook uitrekenen wat het gevolg is van bijvoorbeeld het aanpassen van het bestedingspatroon. Of wat het effect is van een buffer op een spaarrekening aanleggen van waaruit – netto – het bestedingspatroon kan worden aangevuld”, zegt Meijer. Zijn advies: „Vraag als klant naar alternatieven en laat elk scenario altijd zoveel mogelijk integraal bekijken.”