Restless legs syndroom is belasting voor hart en bloedvaten

Een gestrande treinreiziger slaapt in de Jaarbeurs. Foto Evelyne Jacq Nederland, Utrecht, 27-10-2002 Jaarbeurs Expozaal. Na aanleiding van de Storm kunnen gestrande reizigers gebruik maken van slaapvoorzieningen in de zalen van de jaarbeurs waar veldbedden, dekens, door de rode kruis zijn neergezet. Foto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

Bij mensen met ‘restless legs’ kan de bloeddruk tijdens nachtelijke aanvallen van bewegingsdrang oplopen met 10 tot soms wel 40 millimeter kwik. Volgens Canadese slaaponderzoekers kunnen hart en bloedvaten hierdoor overbelast raken (Neurology, 10 april).

De Canadezen hebben in het slaaplaboratorium van het Sacré-Coeur Ziekenhuis in Montreal continu, tijdens de slaap de bloeddruk gemeten bij een groep restless-legspatiënten. Ook werd de elektrische activiteit van de hersenen geregistreerd. De deelnemers hadden allemaal last van een onbedwingbare drang om ’s avonds en ’s nachts de benen te bewegen. Bij vier op de vijf patiënten ging dat zelfs door tijdens hun slaap.

De Canadese patiënten bewogen tijdens hun slaap gemiddeld wel dertig keer per uur hun benen, en iedere keer liep de bloeddruk dan op, zowel de bovendruk als (in iets mindere mate) de onderdruk. Soms werden ze bijna wakker; dan nam de bloeddruk nog iets verder toe. De bloeddrukstijgingen waren hoger bij oudere mensen en bij een langer bestaan van de klachten.

De slaaponderzoekers hebben geen bewijs dat de drukverhoging tijdens bewegingsdrang schadelijk is voor hart en vaten. Daarvoor is het groepje patiënten te klein en zijn zij niet lang genoeg gevolgd. Het is echter zo dat vergelijkbare bloeddrukschommelingen bij patiënten met slaapapneu, bij wie de ademhaling tijdens de slaap vijf of meer keer per uur even helemaal stokt, een bewezen schadelijk effect hebben op de bloedvaten in de hersenen. Bij die groep mensen komt een beroerte twee keer zo vaak voor. Iets minder dan een op tien mensen lijdt aan restless legs, waarvan een kwart zo ernstig dat ze er dagelijks veel last van ondervinden. Ze hebben een gevoel in hun benen alsof er ‘mieren in zitten’. Ze móeten bewegen. Hoe dat precies komt, is onbekend, al heeft de kwaal soms een duidelijke oorzaak zoals ijzertekort. Het komt meer voor tijdens zwangerschappen en verergert bij stijgende leeftijd.

Per toeval is rond 1980 ontdekt dat restless legs vaak verbeteren door het toedienen van dopamine of dopamineagonisten, zoals pramipexol (merknaam Sifrol) en ropirinol (Adartrel). Die medicijnen bootsen de werking van dopamine in de hersenen na. De bloeddrukschommelingen bij ernstige restless legs kunnen een extra reden zijn om dopamineagonisten te gebruiken. Maar deze middelen kunnen de klachten ook verergeren of verschuiven naar eerder op de dag. Het lijkt daarom verstandig de restless legs eerst te bestrijden met maatregelen als ontspanning, geen koffie en geen alcohol voor het slapen. Bart Meijer van Putten