Referendum in Ecuador gaat over ‘het ventje’

Ecuador stemt morgen over de wenselijkheid van een nieuwe grondwet. Die moet het land vooruit helpen op de weg naar het Latijns-Amerikaanse socialisme van deze eeuw.

Wordt Ecuador de kleine marxistische evenknie van de Bolivariaanse republiek Venezuela? De oppositie in het land waarschuwt er onophoudelijk voor. „Het ventje (muchacho) van Hugo Chávez”, zoals critici de 44-jarige president Rafael Correa noemen, is erop uit zich tot net zo’n absolute vorst te laten kronen als zijn luidruchtige leermeester uit Caracas.

Domme bangmakerij, zegt Correa. Het door hem beoogde socialisme van de eenentwintigste eeuw zal een geheel eigen „Ecuadoriaanse, humane vorm” kennen. Een politiek die meer rechten zal toekennen aan de arme, inheemse bewoners – 40 procent van de bevolking – van het Andesland. En dat zal ten koste gaan van de traditionele blanke, rijke elite van Spaanse komaf. Vandaar dat deze „politieke maffia” bezig is hem zwart te maken.

Ruim negen miljoen Ecuadorianen moeten zich morgen in een referendum uitspreken over de wenselijkheid van verkiezingen voor een grondwetgevende vergadering. Zegt het volk ja, dan komt er een 130 leden tellende assemblee die als taak krijgt een nieuwe grondwet op te stellen. Het is een politieke marsroute die ook Correa’s geestverwanten in Venezuela en Bolivia hebben gevolgd.

Voor de drie maanden geleden aangetreden Correa zijn constitutionele hervormingen dé manier om de oligarchie buitenspel te zetten. Alleen via het uitschakelen van de oude corrupte politici die tot nu toe in het parlement de dienst uitmaakten, kan het arme, politiek instabiele Ecuador eindelijk een andere, meer succesvolle weg inslaan.

Met hulp van het kiestribunaal heeft de progressieve econoom Correa al een forse eerste stap gezet op de weg van hervormingen. In totaal 57 van de 100 parlementsleden zijn door dat rechterlijke college vorige maand uit hun ambt gezet, omdat ze zich tegen het referendum keerden. Parlementariërs vrezen dat een constitutionele assemblee als eerste het Congres gaat opheffen.

De geroyeerde parlementariërs spartelen nog wel tegen maar het lijkt een achterhoedegevecht. Correa, wiens partij de Alianza Pais geen enkele zetel in het Congres had, staat er steeds sterker voor.

„Ik wil me niet verankeren aan dit ambt. Als het volk van Ecuador de assemblee afwijst, ga ik naar huis”, zei een zelfbewuste Correa deze week. Door dit dreigement gaat de volksraadpleging ook over het aanblijven van de net begonnen politieke leider.

Correa studeerde economie in het Belgische Leuven en in Illinois in de Verenigde Staten. Een deel van zijn naaste familie woont in Amerika en meer dan de helft van de buitenlandse handel gaat naar de VS. Maar de politieke opvattingen van Correa zijn sterk anti- Amerikaans.

De president (die met een Belgische vrouw is getrouwd) verzet zich bijvoorbeeld tegen een vrijhandelsverdrag met de VS. De aan de kust in Manta gelegen Amerikaanse militaire basis – waar vooral vluchten gericht tegen drugshandel worden georganiseerd – moet verdwijnen. En hij wil heronderhandelen over de buitenlandse schuld van 13 miljard dollar. Correa heeft hiervoor de hulp ingeroepen van de in wanbetalen gespecialiseerde Argentijnen.

En op president George W. Bush heeft hij het helemaal niet begrepen. Toen zijn leermeester uit Venezuela, Hugo Chávez, de Amerikaanse collega vorig jaar vergeleek met de duivel, noemde Correa dat een belediging voor de duivel. Die is namelijk ook slecht, maar tenminste wel slim.

Volgens de peilingen zal een royale meerderheid van de bevolking zich morgen uitspreken vóór een speciale assemblee „met volledige volmacht”, zoals in de vraagstelling staat. De vraag is alleen of voldoende Ecuadorianen – die een opkomstplicht hebben – hun stem ook daadwerkelijk uitbrengen zodat een quorum van 3,5 miljoen stemmen wordt gehaald.

Als het aan de regering-Correa ligt wordt in de nieuwe constitutie in ieder geval „een transformatie van het economische model” opgenomen. In plaats van de verfoeide neoliberale praktijken van weleer, moet de staat een nadrukkelijk sturende rol gaan spelen in het economisch leven. Dat kan nationaliseren betekenen, maar er wordt ook gedacht aan nieuwe vormen van volkseigendom.

In de grondwet moet ook een bepaling komen waarin staat dat sociale uitgaven op gebieden als onderwijs en gezondheidszorg altijd voorrang hebben boven aflossing van buitenlandse schulden.

De inhoudelijke voorstellen voor een nieuwe grondwet zullen volgend jaar opnieuw via een referendum worden voorgelegd aan het volk. Maar eerst zal de vergadering het nog eens moeten worden over wat het nu precies betekent dat ze „volledige volmacht” heeft. En ze moet een huishoudelijk reglement opstellen. Kunnen voorstellen met eenvoudige meerderheid worden aangenomen?

In Bolivia is de constitutionele assemblee na een jaar nog niet klaar, omdat er voortdurend ruzie is over dit soort procedurele kwesties. Maar dat komt, zegt Correa, omdat zijn vriend en collega Morales „een grote fout” heeft gemaakt. Morales is een dialoog aangegaan met de oppositie. „En dat heeft geen zin, want dat zijn mensen die niets willen veranderen.”