DigiD kan ontaarden in pesterij

Aangifte kon u dit jaar doen met de digitale handtekening van uw buurman. Is de Belastingdienst van slag?

Het is nooit eerder voorgekomen dat de uiterste inleverdatum voor de belastingaangifte door problemen bij de Belastingdienst werd verschoven van 1 naar 6 april. Dat is een teken aan de wand voor de grootste en nog steeds beter dan andere functionerende overheidsdiensten.

De Belastingdienst heeft veel systeemveranderingen en een intern bekritiseerde reorganisatie voor zijn kiezen gekregen. Dat alles heeft hij verstouwd met een opmerkelijke karaktertrek. Hij is een echte binnenvetter. Zo in zichzelf gekeerd dat zelfs het personeelsblad voor de media wordt afgeschermd als een staatsgeheim. Klachten van de inspecteursvakbond over een kloof tussen de werkvloer en de leiding, resulteerden enkele jaren geleden in zulke hoogoplopende spanningen dat alleen belastinginspecteurs kennis mogen nemen van de jaarrede van hun vakbondsvoorzitter. Door die naar binnen gekeerde sfeer merken we als gewone belastingbetalers pas wat er mis is als de problemen echt uit de hand lopen.

De gang van zaken rond de digitale handtekening is daar een voorbeeld van. We hebben levenslang één fiscaal nummer: het sofinummer dat inmiddels is omgedoopt tot burgerservicenummer. We moeten dat opgeven aan bijvoorbeeld uitkeringsinstanties, werkgevers en verzekeraars. Die vermelden het op allerhande documenten.

Hoe langer je leeft, hoe meer mensen het nummer kennen. Daarnaast hebben velen tegenwoordig een hoogstpersoonlijke en geheime elektronische handtekening, de DigiD. De kern daarvan vormt een pincode die alleen bij u bekend is. De DigiD is nodig om elektronisch belastingaangifte te doen, subsidie te incasseren of persoonlijke gegevens te wijzigen.

Aanvankelijk werden belastingaangiften alleen geaccepteerd als de DigiD en het burgerservicenummer bij elkaar hoorden. Net zo goed als u alleen geld bij de bank kunt opnemen als rekeningnummer en pincode bij elkaar passen. Maar de overheid heeft de DigiD niet onder controle. Enkele maanden geleden is de Belastingdienst daarom overgeschakeld op een noodscenario.

Dat betekent dat iedereen die uw wijd verspreide burgerservicenummer kent, met iedere willekeurige DigiD een aangifte op uw naam kan indienen. Daarmee wordt uw eerdere ‘echte’ aangifte overschreven. Kwaadwillenden kunnen zo het bankrekeningnummer voor uw belastingteruggaven wijzigen of uw inkomen tot een miljoen euro ophogen. Gewoon als pesterij. Dat mag natuurlijk niet, maar verbeten ex-echtgenoten of ex-werknemers doen wel gekkere dingen om elkaar een hak te zetten. Als de Belastingdienst niet zo’n gesloten bastion zou zijn, was de ontkoppeling van burgerservicenummer en DigiD tijdig besproken met de Tweede Kamer. Als de belastingbetalers eerlijk geïnformeerd waren over het noodscenario, dan zou de betrouwbaarheid van de DigiD nu niet ter discussie staan.

Woensdag bespreekt de staatssecretaris van Financiën, Jan Kees de Jager, de situatie met de Tweede Kamer. Diezelfde woensdag bespreken de hogere belastinginspecteurs in Utrecht de onbestemde toekomst van hun belastingdienst. Die twee samenvallende vergaderingen illustreren de precaire situatie van de Belastingdienst.

Aertjan Grotenhuis