Betrouwbare bloedtest

De Mantouxtest, het meest gebruikt voor de vaststelling van een besmetting met tbc, wijst te veel mensen onterecht aan als patiënt. Twee nieuwe testen werken beter. Femke van ’t Hof

Niet eerder werden vanwege één Nederlandse tbc-patiënt zoveel mensen getest als twee jaar geleden. In Zeist had een medewerker van een supermarkt tien maanden rondgelopen met open tbc, de besmettelijke vorm van tuberculose; vijftienduizend klanten lieten een Mantouxtest doen, de standaard huidtest voor tbc.

Maar deze test wijst te veel mensen aan als patiënt, blijkt uit een analyse van ‘Zeist’. Zij slikken onnodig een half jaar antibiotica. Nieuwe bloedtesten zijn betrouwbaarder, en lijken daarom bruikbaar bij dit soort contactonderzoeken. Dat concluderen Aik Bossink, longarts in het Diakonessenhuis te Utrecht, en Sandra Arend, infectieziektekundige in het Leids Universitair Medisch Centrum. De resultaten werden vorige maand gepubliceerd in The American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine.

latente tbc

Tuberculose wordt veroorzaakt door de bacterie Mycobacterium tuberculosis. De bacterie kan zich jarenlang in het lichaam nestelen zonder actief te zijn. Een minderheid van mensen met deze zogeheten slapende, of ‘latente tbc’ krijgt ooit een actieve vorm, met klachten als hoest. Op dit moment is de Mantouxtest de meest gebruikte test voor vaststelling van besmetting met tbc. Bij deze test wordt er tuberculine, een product van de tuberculosebacterie, in de huid gespoten. Als er een bultje ontstaat, dan is de test positief. Het lichaam is dan al eerder in contact geweest met de bacterie. De Mantouxtest wordt gebruikt bij contactonderzoeken zoals in Zeist, bij reizigers en bij personeel in de gezondheidszorg.

Het nadeel van de Mantouxtest is dat hij ook reageert op andere bacteriën, of op een tbc-vaccinatie in het verleden. Mensen met een positieve test maar zonder actieve tbc, krijgen de diagnose ‘latente tbc’. Zonder behandeling krijgt 10 procent van de mensen met een positieve Mantouxtest ooit een actieve vorm van tbc. Longarts Bossink: “Er bestaat op dit moment geen test die latente tbc met zekerheid kan aantonen. Je weet pas zeker dat iemand de infectie heeft, op het moment dat hij ziek wordt.” Wie positief test, krijgt antibiotica om de kans op ontwikkeling van actieve tbc tot ongeveer 1 procent te verlagen. Jaarlijks krijgen in Nederland 1.500 tot 2.000 mensen deze behandeling. Testen die nauwkeuriger zijn, kunnen beter bepalen wie die echt nodig heeft.

immuuncellen

De laatste jaren zijn twee nieuwe bloedtesten op de markt gekomen: de Quantiferon-TB Gold en de T-SPOT-TB. Bij deze testen wordt bloed samengevoegd met eiwitten van de tuberculosebacterie. Als de immuuncellen in het bloed deze eiwitten herkennen, maken ze interferon-gamma aan. De hoeveelheid van deze stof is de maat voor besmetting. De bacterie-eiwitten van deze test komen niet in het tbc-vaccin voor, waardoor hij ook bruikbaar is bij mensen die gevaccineerd zijn.

Arend en Bossink namen bij 785 vaste klanten van de supermarkt in Zeist naast de Mantouxtest ook de twee nieuwe bloedtesten af. De uitslagen van de bloedtesten waren het onderling aardig eens, maar kwamen niet goed overeen met de Mantouxtest. De klanten die het langst in de winkel waren geweest, hadden het vaakst een positieve bloedtest – zoals te verwachten was. Voor de Mantouxtest gold dit niet: deze was juist vaker positief bij oudere klanten. De onderzoekers leiden hieruit af dat de Mantouxtest vooral reageert op contact met de tbc-bacterie van lang geleden, terwijl de bloedtesten juist iets zeggen over recente infecties.

In Korea zijn de twee bloedtesten en de Mantouxtest ook recent met elkaar vergeleken. Hier ging het om patiënten bij wie al het sterke vermoeden bestond van een tbc-infectie, dus waarbij alle testen in theorie positief moesten zijn. Vooral de T-SPOT-TB had hier meer positieve uitslagen dan de Mantouxtest (European Respiratory Journal, juli 2006). De bloedtesten lijken dus ook minder tbc-besmettingen over het hoofd te zien. Arend: “De waarde van de beide testen als screeningsmethode na gering contact, zoals in Zeist, was echter nog niet onderzocht.” Arend, Bossink en collega’s zijn nu bezig met een vervolgonderzoek dat moet nagaan of de bloedtesten niet óók overgevoelig zijn. Een groep mensen bij wie de Mantouxtest negatief was en de bloedtesten positief, wordt in de eerste instantie niet behandeld. Wel worden ze goed in te gaten gehouden.

aanvulling

Sophie Toumanian is voorzitter van een werkgroep die zich bezighoudt met de toepassingsmogelijkheden van de bloedtesten in Nederland. Zij denkt dat die voorlopig alleen als aanvulling op de Mantouxtest gebruikt zullen worden. Er is nog te weinig ervaring mee om zeker te zijn dat ze echt geen infecties missen. “De bloedtesten bestaan nog maar een paar jaar, terwijl de Mantouxtest al honderd jaar wordt gebruikt. Daar is veel meer over bekend.”

Waarschijnlijk zal in Nederland de zogeheten two-step approach worden ingevoerd, zoals in Groot-Brittannië al het geval is. “Eerst wordt de goedkopere Mantouxtest gedaan. Als hierbij een bultje ontstaat, volgt er een bloedtest. Mensen met twee positieve testen krijgen de antibioticabehandeling”. Ook Arend en Bossink voelen veel voor deze aanpak.