Sjonnies in het leger

Bijna iedereen in Teheran heeft hem al gezien, de film Ekhrajiha (de weggestuurden). Het verhaal gaat over een groep Teheraanse hangjongeren die, om indruk willen maken op meisjes, zich aanmelden om dienst te doen in de Iran-Irak oorlog (1980-1988). Door hun uiterlijk, glad geschoren, kettinkjes en onafscheidelijke zakdoeken (hét symbool van de Iraanse Sjonnie) vallen ze nogal uit de toom bij de Baseej.

Deze Iraanse oorlogsvrijwilligers dragen zonder uitzondering een baard, scheren hun hoofd kaal en werpen zich zonder twijfel op een handgranaat mocht dat nodig zijn. Tenminste in de oorlog. Tegenwoordig zijn de Baseej een beetje uit de mode. Maar Iran had Irak nooit kunnen weerstaan zonder deze fanatieke militairen.

Ik ging erheen met de nicht van mijn Iraanse vrouw. Haar vader kwam in het eerste jaar van de oorlog om het leven. Hij is een officiële ‘martelaar’, zoals dat hier heet. Ze heeft hem eigenlijk niet gekend, want ze was nog klein toen hij stierf. De nicht (29) draagt buiten een traditionele chador, een zwarte doek die het hele lichaam behalve het gezicht bedekt.

Daar kan je geen conclusies uit trekken. Thuis kijkt ze gewoon naar videoclips van de halfnaakte r&b-zanger Usher, als die langskomen op de in Iran illegale satelliettelevisie. In de tijd van haar vader was dat ondenkbaar geweest.

Terug naar de film. Een van de Baseej-leden doet er alles aan de jongens uit het trainingskamp te verwijderen. Hij vindt hen niet religieus genoeg. En daar heeft hij gelijk in. Ze slapen gewoon door bij het ochtendgebed, weigeren baarden te laten staan en zingen de hele tijd platte schlagers. Ze worden weggestuurd, maar vervullen toch een heldenrol als het Iraakse leger met een tank een Iraans legerziekenhuis inclusief patiënten platrijdt. De grootste Sjonnie stopt de tank, maar moet die daad met zijn leven bekopen.

De boodschap is duidelijk: iedereen kan een ‘martelaar’ worden voor zijn land. Het maakt niet uit of je de islamitische republiek steunt of niet. En dat is opmerkelijk, want Ekhrajiha is gemaakt door Massoud Dehnamaki, ooit een religieuze knokploegideoloog. Voor hem was alleen de weg van de Baseej de juiste.

De nicht was totaal niet geschokt door deze gedachteverandering. Iran is veranderd sinds de oorlog, zoveel maakt de film wel duidelijk. „Religie is belangrijk”, zegt ze. „Maar je land ook. We hebben Irak met zijn allen gestopt.”