Leren leven als een legende

Filmmaker Hans Hylkema volgde gitarist Jan Akkerman zes maanden lang. Portret met gitaar vertelt het verhaal van een groot muzikant in een klein landje.

Jan Akkerman. De foto’s komen uit de documentaire die zondag door de NPS wordt uitgezonden. Jan Akkerman. De stills komen uit Portret met gitaar. regie Hans Hylkema Hylkema, Hans

Amsterdam, 13 april. - Met wie zou je Jan Akkerman nu moeten vergelijken om duidelijk te maken hoe groot hij in de jaren zeventig was? Misschien wel met Tiësto, die al een paar keer tot de beste DJ ter wereld is gekroond. Waarschijnlijk wordt hem dat over dertig jaar nog nagedragen. Net zoals Jan Akkerman sinds 1973 moet horen dat hij volgens het blad Melody maker de beste gitarist van de wereld was. „Akkerman was beter dan Clapton en beter dan Santana”, zegt Hans Hylkema die de documentaire Portret met gitaar maakte.

De Amsterdamse filmmaker Hylkema is een generatiegenoot van Akkerman. „We zijn allebei zestig jaar, en allebei opgegroeid in Amsterdam.” Hylkema speelde als kind ook een snaarinstrument – de mandoline – maar daar houdt de vergelijking op: „Jan was als kind een muzikaal natuurtalent.” Dat blijkt uit het radiofragment dat in de documentaire te horen is. De presentator van een talentenprogramma vraagt : „Hoe lang speel je al, Jan?” Hoog stemmetje: „Twee jaar meneer.” – „En je wilt beroepsgitarist worden? – Hoge stem: „Als het kan wel, meneer.”

Jan Akkerman begon in de jaren zestig bij de Cellar Rockers, en speelde daarna in The Hunters, Brainbox en Focus. Door die laatste band werd hij wereldberoemd. Maar hij beëindigde de samenwerking in 1976 na een knallende ruzie met zijn Focus-wederhelft Thijs van Leer.

Dat overbekende verhaal heeft Hylkema in zijn documentaire niet te zwaar aangezet. In plaats daarvan schetst hij Akkermans hang naar muzikale vrijheid en diens nuchtere kijk op zichzelf als levende gitaarlegende. „Jan is geen prater, hij is een muzikant.”

Hylkema volgde Jan Akkerman zes maanden. Uit de interviews met collega’s blijkt dat Akkermans woede-uitbarstingen net zo memorabel zijn als zijn gitaarsolo’s. Dat maakt de titel van de documentaire meteen ook dubbelzinnig. Zeker als een medemuzikant vertelt hoe Akkerman zijn collega’s doodleuk liet staan na een optreden, omdat ze het gewaagd hadden zijn rijstijl te bekritiseren.

In Portret met gitaar lijkt Akkerman meestal de broodnuchtere Hollandse rocker die veel waarde hecht aan zijn vrijheid en het liefst op zijn motor door de polder toert. Op het podium is hij iemand anders: de muzikant die lyrisch, bijna romantisch zijn gitaar kan laten zingen. Akkermans recept: blues- en rockriffs, omspeeld met jazzy uitstapjes en zigeunertoonladders. In zijn grote knuisten lijkt een Gibson een iel gitaartje, maar Akkermans souplesse blijft verrassend.

Af en toe krijgt de kijker de gevoelige kant van Akkerman ook buiten het podium te zien. Hylkema: „Ik ben met Jan naar een museum gegaan om wat oude foto’s van Amsterdam uit de jaren vijftig te bekijken. Je ziet hem dan even slikken als hij het over zijn vader heeft. Met dat weke moment ben ik achteraf wel erg blij.”

Akkerman blikt ook terug op de jaren dat hij op een Friese boerderij woonde om de Randstad te ontsnappen. En op het auto-ongeluk in 1992, waardoor de gitarist maandenlang aan het bed gekluisterd bleef. Het betekende een ommekeer in zijn leven, biecht hij op in de camera: „Ik drink nu niet meer tijdens of na het optreden. Pas als ik thuis ben.”

Het valt niet mee als levende legende in Nederland te wonen en te werken, zegt Hylkema. „Je wordt op je 27ste uitgeroepen tot beste gitarist ter wereld. Hoe hou je jezelf dan fris?” Daarvoor heeft Akkerman zijn zolderkamer, waar hij composities in elkaar schroeft op de computer en urenlang knutselt met gitaargeluiden.

Akkerman is vaak verweten dat hij te veel zou experimenteren met muziekstijlen. Een oud-collega vertelt dat er meer voor Akkerman in het vat had gezeten, als hij af en toe wat minder eigenwijs was geweest. „In feite verandert mijn gitaarspel niet zoveel”, vindt Akkerman zelf. „Je ontsnapt niet aan je eigen blueprint. Soms ontstijgen je gevoelens voor expressie je instrument.” Om dan meteen zijn eigen diepzinnigheid te relativeren: „Een beetje achterlijk gezegd, maar er zit wel wat in.”

Portret met gitaar (NPS), zondag 15 april, 18.55 uur. Nederland 2