Geëmigreerde Chinezen zijn `aliens`

Yiyun Li: A Thousand Years of Good Prayers. 4th Estate, 208 blz. € 14,99

Het is niet moeilijk te bedenken waarom A Thousand Years of Good Prayers van de Chinees- Amerikaanse schrijfster Yiyun Li afgelopen jaar de Guardian First Book Award won. Het is ook niet verwonderlijk dat Yiyun Li is opgenomen in de lijst van beste jonge Amerikaanse schrijvers die het Britse tijdschrift Granta elk decennium publiceert. Niet alleen schrijft zij fraaie verhalen, voorbeeldig van opbouw en ingehouden van stijl, ook gunt haar bundel de lezer een blik op het intieme leven van hedendaagse Chinezen. U weet wel, het volk dat telkens opduikt in de zin `de Chinezen komen`.

Dat is bijzonder, want hoe krantencorrespondenten ook hun best doen het leven te beschrijven van individuele Chinezen die hun opstomende economie moeten zien bij te houden, zo dichtbij als deze auteur komen ze doorgaans niet. Li is een schrijfster van weinig woorden, maar in die woorden ziet ze kans het allemaal feilloos op je over te brengen. De totale omkering van waarden die de omslag van een openlijke en wrede dictatuur naar een consumptiemaatschappij met zich meebrengt. De introvertie en schaamte van de oudere generatie versus het emotionele exhibitionisme van de `aliens`, zoals de naar het westen geëmigreerde Chinezen genoemd worden. De razendsnelle veranderingen die hele generaties tot afval degraderen. Zoals een van de personages zegt: `Every place is a good place. Only time goes wrong.`

Het opmerkelijkste verhaal in A Thousand Years of Good Prayers is zonder twijfel `Immortality`. Het is het allegorische verhaal van een man die sprekend op Mao lijkt en daarom nog meer dan gewone Chinezen een speelbal van de geschiedenis wordt. Ondanks Mao`s wreedheid is het verdriet bij de dorpsgenoten om het einde van diens lookalike groot. Want waarin moet nu nog hoop op enige grootsheid schuilen?

Wat Li in `Immortality` in het groot doet, weet zij vaak ook met details duidelijk te maken. In het verhaal `After a Life` ontmoeten de oude mannen Mr. Su en Mr. Fong elkaar in een café bij de nieuwe beurs, waar hun onwennige investeringen hetzelfde kwakkelende, onzekere bestaan leiden als zijzelf. In het nieuwe gebouw, waar de oudjes de aloude roddelkunst beoefenen, zijn alle oranje stoelzittingen alweer verdwenen. Het is gloednieuw maar sleets, het kenmerkt de armetierigheid van nieuwe rijkdom. Yiyun Li verlaat nooit het rijk van kalmte en precisie dat zij zichzelf gekozen heeft. Dat maakt deze bundel stijlvast, zij het wel een tikje keurig. De schrijfster is duidelijk op haar best als ze dicht bij zichzelf blijft, in verhalen over de stille confrontaties van ouders en hun volwassen, geëmigreerde en geïndividualiseerde kinderen.

In `Son` zijn de vrije opvattingen en de botte waarheidsliefde van een geëmigreerde zoon bijvoorbeeld niet opgewassen tegen de hardnekkigheid waarmee zijn moeder zich aan haar religieuze dogma`s wenst vast te klampen. Meesterlijk laat Li in de laatste zinnen de tederheid zien die in dat dogmatisme schuil gaat.

In het titelverhaal bezoekt de oude Mr. Shi zijn al even directe dochter in Amerika. Vergeefs probeert hij de verbrokkeling van zijn zelfbeeld - als vader, als geslaagde oudere man - tegen te gaan. De hoogste waarde van Mr. Shi is de opofferingsgezindheid die zijn net gescheiden, veramerikaanste dochter juist zo zat is. `Er zijn drieduizend jaar van gebeden nodig`, verzucht hij, `om je hoofd naast dat van je geliefde op het kussen te leggen. Voor een vader en dochter? Duizend jaar misschien.`

In elk verhaal van Yiyun Li komt deze subtiele observatie bovendrijven: het schuldgevoel waarmee de mens zich een weg baant door de machteloosheid en vernedering van een dictatuur. Zo absurd kan staatswillekeur niet zijn, is de onbewuste redenering, wat er gebeurde moet ergens wel je eigen schuld zijn. `Het leven verschaft meer geluk dan wij ooit weten`, zegt Mr. Shi tegen zijn dochter. `We moeten onszelf alleen trainen om het te vinden.`

A Thousand Years of Good Prayers is een bescheiden, maar puntgave voetnoot bij de immense overgang van het ene systeem naar het andere.