Europa heeft steeds minder met Frankrijk

Met de Franse presidents-verkiezingen verdwijnt Jacques Chirac van het toneel. Maakt dat voor Eu-ropa iets uit? ‘Een president is een president. Niemand kan om hem heen.’

BRUSSEL, 13 APRIL. - De Duitse bondskanselier Angela Merkel had vorige maand namens Europa een antieke bierpul voor hem als afscheidscadeau. Er stond een afbeelding op geschilderd van de overwinning van Napoleon in 1799 op het Ottomaanse leger in Egypte. Aan alle aanwezige Europese regeringsleiders om er het hunne over te denken.

De Europese Unie zonder Jacques Chirac. Weinig van zijn gesprekspartners in Europa zullen hem echt missen. De Franse president had zich ontwikkeld tot de personificatie van de stilstand waarin de Europese Unie verkeert. „Chirac is verworden tot een oude olifant. Het allerbelangrijkste van de Franse presidentsverkiezingen voor Europa is dat er een nieuw gezicht komt. Belangrijker dan wíe het wordt”, verwoordt Ulrike Guérot, verbonden aan het German Marshall Fund in Berlijn, een gevoel dat in Europa breder leeft.

„Zolang Chirac er nog zit kunnen we niets doen”, zei een diplomaat in Brussel een jaar geleden. Dat was toen de Europese regeringsleiders de vastgelopen discussie over de Europese Grondwet weer vlot wilden trekken.

Besloten werd toen dat Duitsland, tot 1 juli aanstaande voorzitter van de EU, in juni met concrete voorstellen moet komen. Het tijdschema had alles te maken met het feit dat de Franse presidentsverkiezingen dan achter de rug zijn en Chirac wel van het toneel zou zijn verdwenen.

„De Chiracshow tijdens de bijeenkomsten van Europese regeringsleiders is voorbij”, zegt één van die regeringsleiders anoniem in een vorige week verschenen studie van de Zweedse onderzoeker Jonas Tallberg.

Met of zonder Chirac, maakt het iets uit voor Europa? De Britse historicus Timothy Garton Ash wees Chirac vorige maand in de Volkskrant aan als de politicus die Europa de slechtste dienst heeft bewezen. „Hij laat niet alleen een stagnerend Frankrijk achter, maar hij heeft ook halsstarrig vastgehouden aan een overtrokken notie van de plaats die Frankrijk inneemt in Europa, alsook van de rol die Europa in de wereld kan spelen”, aldus Garton Ash.

Doet Frankrijk er nog toe? Peter Ludlow, voorzitter van het European Strategy Forum en al decennia meelopend in het Europese circuit meent van wel. „Een president is een president. Tijdens de Europese toppen van regeringsleiders kan niemand om hem heen”, zegt hij. Maar de afgelopen tijd is Chirac volgens hem volledig „overschaduwd” door Angela Merkel. In tegenstelling tot haar voorganger Gerhard Schröder, legt Merkel haar oor in veel meer Europese hoofdsteden te luisteren dan alleen in Parijs.

Door de uitbreidingen is de as Berlijn-Parijs minder dominant geworden voor het functioneren van de Europese Unie, blijkt uit de Zweedse studie. Tegelijk is het nog altijd zo wanneer Frankrijk en Duitsland het van te voren met elkaar eens zijn, dit wel degelijk van invloed is. „Een Franse president kan het zich niet veroorloven al te lang zonder Duitsland op te trekken”, zegt Ludlow.

Wat dat betreft zou een overwinning van Nicolas Sarkozy volgens hem voor Europa de beste uitkomst zijn. „Hij weet waar het brood wordt belegd.” Ulrike Guérot van het German Marshall Fund komt tot dezelfde conclusie, maar denkt dat Ségolène Royal op dit punt ook niet onderschat moet worden, ofschoon zij zich tot nu toe ten aanzien van Europa aanzienlijk negatiever heeft uitgelaten. „Eenmaal aan de macht veranderen standpunten snel. Dat gebeurde ook bij Mitterrand.”

Europa kan niet verder zonder Frankrijk, is ook de overtuiging van de Finse christen-democratische europarlementariër Alexander Stubb. Maar hij waarschuwt voor te hoog gespannen verwachtingen. „Verbaal is Frankrijk altijd zeer pro-Europees, maar in de praktijk valt dat telkens weer tegen. Frankrijk is vóór de Europese Unie zolang deze zich in Franse richting ontwikkelt. En dat is steeds minder vaak het geval.”