De verhuizing

Vertalen is verhuizen. Er raken nogal eens wat dozen zoek. Of je krijgt de verkeerde en er komt iets uit wat je er niet in gestopt had. Zo heeft de Commissie voor de Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek, beter bekend als de CPNB, haar naam alle eer aangedaan, met de om propagandistische redenen en uit overwegingen van politieke correctheid ‘aan de Turkse wet’ aangepaste vertaling van het boekenweekgeschenk van Geert Mak. Waar hij bijvoorbeeld ‘deportatie’ had geschreven, is er in het Turks ‘migratie’ komen te staan, om de gevoelige Turkse lezer te ontzien. Dat is mooi natuurlijk, maar een goeie vertaling is het niet. Het is meer een bewerking, iets wat je eerder zou verwachten bij kinderboeken, met op de band een leeftijdsadvies (12+) of een IQ-aanduiding (van 50 tot 72). Nu wil het toeval dat het boekenweekgeschenk van precies vijftig jaar geleden meteen in het Duits werd vertaald en daar een enorm succes werd, bij jong en oud. Dat wekte in Nederland de nodige bevreemding, maar wij zijn achter de werkelijke reden gekomen van die mateloze populariteit en dat is, en daar mogen we best trots op zijn als Vertalianen pur sang, de vertaling. Voor de aardigheid hebben we een passage terugvertaald in het Nederlands en het blijkt een fantastisch kinderboek te zijn geworden. Het heet Die Nacht der Kaninchen oftewel De nacht der konijnen. Het speelt zich af op een camping voor knaagdieren en het is erg leuk en spannend, luister maar: „Vervolgens deelde hij me mede dat naar geruchten de paashaas en de langoorkonijnen van de eerstvolgende busreizen niet naar Alicante zouden gaan, maar naar een geheel nieuwe camping, zo iets geheten als Los Torremolinos, waar niemand het ware van weet, maar dat een soort ‘biovakantieoord’ moet wezen, al kent geen knaagdier de aard of de methode van deze vakantie. Meer kon hij me ook al niet vertellen en ik helde ertoe over – ik doe het nog – de hele zaak als leuterpraat en blijmakerij met een dooie mus te beschouwen: als de Duitsers ons zo nodig weg willen hebben, omdat ze zelf zo graag naar Zandvoort willen, waarom sturen ze ons dan niet naar de Veluwe? Waarom gebruiken ze een enorme hoop mensen en materiaal voor deze busreizen, terwijl ze iedere bus, iedere chauffeur zo hard nodig hebben voor hun eigen vakanties? Denk hier eens goed over na, zegt Jacob, knabbelend aan zijn megawinterpeen.”

Alle gekheid op een stokje: De nacht der Girondijnen van Presser is evenmin een kinderboek als een deportatie een migratie. Dat komt er nou van, van de verzuiling, die meer heeft verwoest dan het onderwijs alleen: als christenen hun eigen canon er op na mogen houden, waaruit de Beeldenstorm en Spinoza worden geschrapt, als ze het liefst hun eigen woordenboek hebben, zodat de christenkindertjes nooit hoeven te weten wat ‘sperma’ is en gaan denken dat ‘homofilie’ iets is dat vaders voor hun zoontjes voelen en dat ‘de evolutie’ nooit bestaan heeft, dan is het hek van de dam. Dan heeft iedereen recht op zijn eigen particuliere waarheid en dan heeft elke gemeenschap recht op zijn eigen boekenweekgeschenk vol preken voor eigen parochie.